TS. Tô Hoài Nam, Tổng thư ký kiêm Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam chia sẻ trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo Công Thương.

Mở cơ hội tham gia sâu chuỗi giá trị toàn cầu

- Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được coi là chìa khóa mở ra động lực tăng trưởng mới. Theo ông, với ngành Công Thương, theo ông việc đẩy mạnh phát triển khoa học, công nghệ có ý nghĩa như thế nào?

TS. Tô Hoài Nam: Trong bối cảnh hiện nay, việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là yêu cầu mang tính “sống còn” đối với nền kinh tế nói chung và ngành Công Thương nói riêng. Đây chính là “chìa khóa” để tái cấu trúc toàn diện ngành theo hướng hiện đại, nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Khi khoa học và công nghệ được đẩy mạnh ứng dụng, ngành Công Thương có điều kiện thúc đẩy chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ sang dựa vào tri thức, công nghệ và giá trị gia tăng cao. Đồng thời, chuyển đổi số giúp tối ưu hóa chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực quản trị, giảm chi phí vận hành và mở rộng thị trường, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Quan trọng hơn, phát triển khoa học và công nghệ còn tạo nền tảng để doanh nghiệp công nghiệp, thương mại Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, từng bước làm chủ công nghệ lõi, từ đó nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế và hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn tới.

Việc đẩy mạnh khoa học và công nghệ trong ngành Công Thương còn có ý nghĩa đặc biệt trong việc “kích hoạt” hệ sinh thái đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp, nhất là khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khi có cơ chế, chính sách phù hợp để hỗ trợ tiếp cận công nghệ mới, tài chính và nguồn nhân lực chất lượng cao, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư vào nghiên cứu, cải tiến quy trình sản xuất, phát triển sản phẩm mới có hàm lượng công nghệ cao.

Điều này không chỉ giúp nâng cao năng lực nội tại của từng doanh nghiệp mà còn tạo hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy hình thành các cụm liên kết ngành, chuỗi sản xuất thông minh và bền vững. Về dài hạn, đây chính là nền tảng để ngành Công Thương chuyển từ vai trò “gia công, lắp ráp” sang “sáng tạo, thiết kế và làm chủ”, qua đó nâng vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trên bản đồ công nghiệp và thương mại toàn cầu.

- Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, ông nhận định gì về mức độ ứng dụng công nghệ hiện nay trong các doanh nghiệp ngành Công Thương?

TS. Tô Hoài Nam: Mức độ ứng dụng các công nghệ tiên tiến như AI, IoT và dữ liệu lớn trong doanh nghiệp ngành Công Thương đang có những bước tiến rõ rệt và ngày càng lan tỏa mạnh mẽ. Không chỉ các tập đoàn lớn, mà ngày càng nhiều doanh nghiệp đã chủ động tiếp cận, từng bước đưa công nghệ vào sản xuất, quản trị và tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Nhờ đó, năng suất lao động, chất lượng sản phẩm và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế được cải thiện đáng kể, mở ra cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đáng chú ý, khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa - dù còn không ít khó khăn - cũng đang thể hiện sự chuyển biến tích cực về nhận thức và hành động. Nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu từ những giải pháp phù hợp với quy mô, từng bước số hóa quy trình, tích lũy dữ liệu và nâng cao năng lực quản trị. Đây là tín hiệu rất đáng khích lệ, cho thấy xu hướng ứng dụng công nghệ không còn là lựa chọn mà đã trở thành nhu cầu tự thân của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để xu hướng này thực sự trở thành động lực bứt phá trên diện rộng, vẫn cần thêm những điều kiện mang tính nền tảng. Đó là việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận công nghệ một cách thực chất hơn; đồng thời, đẩy mạnh phát triển nguồn nhân lực số và nâng cao năng lực quản trị.

Quan trọng hơn, mỗi doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược chuyển đổi bài bản, lựa chọn công nghệ phù hợp thay vì đầu tư dàn trải. Khi những “nút thắt” này từng bước được tháo gỡ, quá trình ứng dụng công nghệ trong ngành Công Thương sẽ không chỉ dừng ở cải thiện hiệu quả sản xuất, mà còn tạo ra những mô hình kinh doanh mới, góp phần nâng cao vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Chuyển biến thực chất trong tư duy quản lý

- Triển khai thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Bộ Công Thương đã đạt được nhiều kết quả nổi bật, đặc biệt trong chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính. Ông đánh giá sao về điều này?

TS. Tô Hoài Nam: Về chuyển đổi số và cải cách thủ tục hành chính, năm 2025, Bộ Công Thương vươn lên dẫn đầu trong khối các bộ, ngành về chỉ số phục vụ người dân, doanh nghiệp trong thực hiện thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công là một kết quả rất đáng ghi nhận, phản ánh rõ nét hiệu quả của quá trình đẩy mạnh chuyển đổi số và cải cách hành chính thời gian qua. Điều này không chỉ cho thấy quyết tâm chính trị cao mà còn thể hiện sự chuyển biến thực chất trong tư duy quản lý - từ “quản lý” sang “phục vụ”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Kết quả này mang lại tác động tích cực rất rõ đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Khi thủ tục hành chính được số hóa, minh bạch và rút ngắn thời gian xử lý, chi phí tuân thủ giảm đáng kể, giúp doanh nghiệp tiết kiệm nguồn lực, nâng cao hiệu quả hoạt động và chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất, kinh doanh. Đồng thời, môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cũng góp phần củng cố niềm tin của doanh nghiệp vào các cơ quan quản lý nhà nước.

Tuy nhiên, kết quả này cần tiếp tục được duy trì và nâng cao theo hướng đồng bộ, bền vững hơn. Trong đó, cần chú trọng hoàn thiện hạ tầng số, tăng cường kết nối, liên thông dữ liệu giữa các bộ, ngành; đồng thời, tiếp tục đơn giản hóa quy trình, loại bỏ những thủ tục không cần thiết.

Về lâu dài, nếu những cải cách này được triển khai sâu rộng và nhất quán, sẽ không chỉ dừng lại ở việc cải thiện chỉ số, mà còn tạo ra một nền hành chính hiện đại, minh bạch, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

- Để thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, chuyển giao, ứng dụng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong khu vực doanh nghiệp, ông kiến nghị gì về mặt cơ chế chính sách?

TS. Tô Hoài Nam: Để thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng khoa học, công nghệ trong khu vực doanh nghiệp, điều quan trọng trước hết là phải hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng thực chất, dễ tiếp cận và phù hợp với đặc thù của doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Trong đó, cần có các chính sách ưu đãi đủ mạnh về thuế, tín dụng và quỹ hỗ trợ đổi mới sáng tạo, giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D), cũng như mạnh dạn tiếp nhận, làm chủ công nghệ mới.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy mạnh hơn cơ chế liên kết “ba nhà” giữa nhà nước - doanh nghiệp - viện nghiên cứu, trường đại học, nhằm rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tiễn. Các chương trình hỗ trợ chuyển giao công nghệ cần được thiết kế theo hướng “đặt hàng” từ nhu cầu của doanh nghiệp, qua đó nâng cao hiệu quả và khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Đồng thời, cần có chính sách khuyến khích hình thành các trung tâm đổi mới sáng tạo, cụm liên kết ngành, nơi doanh nghiệp có thể tiếp cận công nghệ, chuyên gia và hệ sinh thái hỗ trợ một cách thuận lợi.

Một điểm rất quan trọng khác, là cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực khoa học và công nghệ theo hướng đơn giản, minh bạch, giảm rào cản cho doanh nghiệp khi tham gia các chương trình, đề tài nghiên cứu. Song song với đó là việc phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, có kỹ năng số và năng lực đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi của doanh nghiệp.

Nếu các chính sách này được triển khai đồng bộ và nhất quán, sẽ tạo ra “cú hích” đủ mạnh để doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, qua đó nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

- Xin cảm ơn ông!

TS. Tô Hoài Nam, Tổng thư ký kiêm Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam nhấn mạnh, việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ giúp doanh nghiệp ngành Công Thương tối ưu hóa sản xuất, kinh doanh mà còn mở rộng khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, tạo nền tảng cho ngành Công Thương phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.