Luật Công nghiệp trọng điểm được xây dựng nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo tinh thần Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng, Nghị quyết số 29-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương khóa XIII và Nghị quyết số 23-NQ/TW của Bộ Chính trị về định hướng xây dựng chính sách phát triển công nghiệp quốc gia. 

Đây không chỉ là yêu cầu hoàn thiện hệ thống pháp luật, mà còn là bước đi cần thiết để tạo dựng một khuôn khổ pháp lý đủ mạnh, đủ đồng bộ nhằm ưu tiên mọi nguồn lực cho phát triển các ngành công nghiệp trọng điểm - lĩnh vực được xem là “xương sống” của nền kinh tế.

Hỗ trợ cho các ngành công nghiệp trọng điểm

Theo Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương), dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm luật hóa các quy định ưu đãi, hỗ trợ cho các ngành công nghiệp trọng điểm. Cụ thể, ưu đãi, hỗ trợ để phát triển thị trường quy định về tự chủ sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công nghiệp trọng điểm; cơ chế đặt hàng, đấu thầu đối với sản phẩm, dịch vụ công nghiệp trọng điểm; ưu đãi, hỗ trợ cho các dự án sản xuất, chế biến, sử dụng tài nguyên quan trọng. Đặc biệt là các dự án chế biến khoáng sản chiến lược và các dự án nhiên liệu xanh cung ứng cho điện năng lượng mới; thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm công nghiệp trọng điểm.

Tại cuộc họp Tổ soạn thảo, Tổ biên tập xây dựng Luật Công nghiệp trọng điểm diễn ra ngày 19/5, ông Phan Lê Hoàng Linh, Trưởng phòng Công nghiệp chế tạo, Cục Công nghiệp cho biết, Luật cũng ưu đãi, hỗ trợ tín dụng, hỗ trợ tài chính cho tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong các ngành công nghiệp trọng điểm thông qua các định chế quỹ tài chính như Quỹ phát triển khoa học và công nghệ quốc gia, Quỹ đổi mới công nghệ quốc gia, quỹ phát triển khoa học và công nghệ và đổi mới sáng tạo của Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, Quỹ đầu tư mạo hiểm quốc gia, quỹ đầu tư mạo hiểm của địa phương và Quỹ hỗ trợ đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư.

Các giải pháp chính sách về hỗ trợ tín dụng của dự án Luật cũng phù hợp với các chủ trương của Bộ Chính trị về đẩy mạnh và đa dạng hóa nguồn vốn cho kinh tế tư nhân tại Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 (Nghị quyết số 68) về phát triển kinh tế tư nhân. Cụ thể như: "Có chính sách ưu tiên một phần nguồn tín dụng thương mại để dành cho doanh nghiệp tư nhân, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo vay để đầu tư máy móc, thiết bị, công nghệ mới, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và tín dụng xuất khẩu, tín dụng theo chuỗi cung ứng"; "Đẩy mạnh phát triển tín dụng xanh; Nhà nước có cơ chế hỗ trợ lãi suất và khuyến khích các tổ chức tín dụng giảm lãi suất cho doanh nghiệp tư nhân vay để triển khai các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị (ESG)"; "tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư góp vốn của các quỹ đầu tư vào doanh nghiệp"...

Nghị quyết số 68 cũng đề ra chủ trương: "Áp dụng tỷ lệ nội địa hoá phù hợp theo lộ trình trong các ngành công nghiệp nền tảng, mũi nhọn, ưu tiên; đặt vấn đề các dự án FDI lớn phải có kế hoạch sử dụng chuỗi cung ứng nội địa ngay từ giai đoạn phê duyệt dự án". Do đó, dự kiến Luật cũng sẽ bổ sung quy định về thu hút đầu tư chiến lược nước ngoài, trong đó yêu cầu các dự án đầu tư nước ngoài (FDI) quy mô lớn phải có cam kết về chuyển giao và phát triển các bí quyết, giải pháp kỹ thuật quan trọng, phát triển chuỗi cung ứng doanh nghiệp Việt, gia tăng quy mô dự án và cam kết xuất khẩu, gia tăng tổng chi cho nghiên cứu và phát triển, đào tạo nguồn nhân lực trong nước... Điều này khắc phục hạn chế trước đây khi không có cơ chế pháp lý buộc doanh nghiệp FDI gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và chuyển giao các công nghệ quan trọng.

Ngoài ra, Luật dự kiến sẽ có quy định về thúc đẩy xuất khẩu sản phẩm công nghiệp trọng điểm như hỗ trợ doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn quốc tế, tham gia xúc tiến thương mại...

Hình thành các Tổ hợp công nghiệp trọng điểm

Luật Công nghiệp trọng điểm cũng quy định về phát triển không gian và hạ tầng cho các ngành công nghiệp trọng điểm, hình thành các Tổ hợp công nghiệp trọng điểm, đây có thể coi là bước đi nâng cấp mô hình phát triển công nghiệp truyền thống (khu công nghiệp, khu kinh tế) lên một tầm cao hơn về quy mô, mức độ tích hợp và sức lan tỏa kinh tế.

Tổ hợp công nghiệp trọng điểm được thiết kế để trở thành “hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh”, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, liên kết chuỗi cung ứng, và thu hút nguồn lực chất lượng cao.

Theo Cục Công nghiệp, trước hết, Tổ hợp công nghiệp trọng điểm cho phép tập trung nhiều hoạt động từ nghiên cứu, đào tạo đến sản xuất, dịch vụ logistics trong một không gian thống nhất, do một doanh nghiệp đầu chuỗi dẫn dắt. Điều này tạo ra hiệu ứng cộng gộp (synergy) giữa các khâu, gia tăng hiệu quả sản xuất.

Mô hình này tương tự các cluster công nghiệp thành công trên thế giới (như Silicon Valley cho công nghệ, Detroit cho ô tô trước đây), nơi các mắt xích sản xuất, nghiên cứu, dịch vụ hội tụ, giúp tăng năng suất và tốc độ đổi mới vượt trội so với phát triển manh mún. Luật Công nghiệp trọng điểm khuyến khích doanh nghiệp đầu chuỗi (tập đoàn lớn) làm hạt nhân Tổ hợp công nghiệp trọng điểm đảm bảo ngay từ đầu có doanh nghiệp trụ cột dẫn dắt thị trường và công nghệ.

Mô hình Tổ hợp công nghiệp trọng điểm cũng hấp dẫn nguồn vốn đầu tư lớn và công nghệ cao. Bởi lẽ, Tổ hợp công nghiệp trọng điểm được dành ưu đãi cao nhất về thuế, đất đai, hạ tầng những yếu tố các tập đoàn công nghiệp tìm kiếm. Có thể thấy, chính sách “trải thảm đỏ” cho Tổ hợp công nghiệp trọng điểm (miễn đấu giá đất, xây sẵn hạ tầng, ưu đãi thuế tối đa) sẽ hút các dự án khủng cả trong và ngoài nước.

Trước đó, giai đoạn 2021-2025, Việt Nam đã thu hút những dự án FDI tỉ USD vào khu công nghiệp (như LG, Samsung mở rộng). Với Tổ hợp công nghiệp trọng điểm, kỳ vọng sẽ thu hút thêm các dự án đầu chuỗi toàn cầu. “Khi một tập đoàn đa quốc gia tham gia Tổ hợp công nghiệp trọng điểm, họ sẽ mang theo mạng lưới nhà cung cấp, công nghệ và thị trường. Tác động kinh tế là kết nối Việt Nam sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Theo đó hàng hóa sản xuất trong Tổ hợp công nghiệp trọng điểm không chỉ phục vụ nội địa mà còn xuất khẩu. Có Tổ hợp công nghiệp trọng điểm sẽ giúp tăng xuất khẩu các sản phẩm công nghiệp trọng điểm, cải thiện cán cân thương mại”- Dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm nêu.

Dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm kỳ vọng tạo ra những đột phá về chính sách để tháo gỡ các điểm nghẽn kéo dài nhiều năm của công nghiệp Việt Nam, chuyển mô hình phát triển từ gia công, lắp ráp sang nghiên cứu, thiết kế và sản xuất ngay tại Việt Nam với hàm lượng công nghệ và tri thức cao hơn.