Từ máy biến áp 500 kV đến cuộn kháng 500 kV

Trong hơn 55 năm phát triển, EEMC đã từng bước tích lũy năng lực nghiên cứu, thiết kế và chế tạo các thiết bị điện có yêu cầu kỹ thuật cao. Từ máy biến áp 110 kV, 220 kV, doanh nghiệp đã tiến tới chế tạo máy biến áp 500 kV. Theo báo cáo của EEMC, Tổng công ty đã sản xuất trên 1.500 máy biến áp từ 110 kV đến 500 kV; doanh thu từ các sản phẩm khoa học và công nghệ chiếm khoảng 70% doanh thu hằng năm.

Tổng giám đốc EEMC Nguyễn Vũ Cường phát biểu khai mạc

Một dấu mốc quan trọng là tháng 12/2025, tổ máy biến áp 500 kV - 3×300 MVA do EEMC thiết kế, chế tạo đã được đóng điện tại Trạm biến áp 500 kV Hòa Bình. Sản phẩm được hình thành từ nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia, qua quá trình nghiệm thu, lắp đặt, thí nghiệm và hiệu chỉnh trước khi đưa vào vận hành. Việc đưa tổ máy vào hoạt động góp phần nâng công suất trạm từ 900 MVA lên 1.350 MVA.

Trên nền tảng đó, nghiên cứu chế tạo cuộn kháng bù ngang 500 kV là bước phát triển tiếp theo có tính logic về công nghệ.

Khác với máy biến áp có chức năng chính là biến đổi điện áp, cuộn kháng bù ngang được sử dụng để hấp thụ công suất phản kháng, kiểm soát điện áp trên hệ thống truyền tải, đặc biệt đối với đường dây siêu cao áp có chiều dài lớn và trong chế độ phụ tải thấp. Đây là thiết bị có vai trò quan trọng đối với vận hành an toàn, ổn định lưới điện 500 kV.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ  Lê Xuân Định phát biểu chỉ đạo

Để chế tạo được thiết bị này, doanh nghiệp phải làm chủ đồng thời nhiều nhóm công nghệ như thiết kế điện từ, cách điện siêu cao áp, tính toán nhiệt và cơ khí, công nghệ lõi từ và cuộn dây, xử lý dầu và chân không, cũng như thử nghiệm ở cấp điện áp 500 kV. Dự án đặt mục tiêu sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn IEC 60076 và được xác định là bước tiếp theo trong quá trình làm chủ công nghệ thiết bị điện cao áp, siêu cao áp của EEMC.

Không chỉ chế tạo một sản phẩm, mà phải làm chủ một chuỗi giá trị

Tuy nhiên, mục tiêu phát triển công nghiệp không nên dừng lại ở việc một doanh nghiệp trong nước chế tạo thành công một thiết bị trước đây phải nhập khẩu.

Một máy biến áp hoặc cuộn kháng 500 kV là kết quả của cả một chuỗi cung ứng gồm vật liệu điện, thép kỹ thuật điện, dây dẫn, vật liệu cách điện, dầu cách điện, kết cấu và gia công cơ khí, thiết bị làm mát, sứ xuyên, thiết bị điều chỉnh, cảm biến và giám sát, hệ thống điều khiển, thử nghiệm, vận chuyển, lắp đặt và dịch vụ kỹ thuật.

Do đó, định hướng của Bộ Công Thương là cần chuyển từ tư duy hỗ trợ một sản phẩm riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái công nghiệp chế tạo thiết bị điện, trong đó những doanh nghiệp đã tích lũy được năng lực nghiên cứu, thiết kế, tích hợp hệ thống và thị trường như EEMC có thể đóng vai trò doanh nghiệp đầu chuỗi.

Doanh nghiệp đầu chuỗi không có nghĩa là phải tự sản xuất tất cả linh kiện. Vai trò quan trọng hơn là làm chủ thiết kế, tiêu chuẩn kỹ thuật và tích hợp sản phẩm; từ đó đặt ra yêu cầu cho các nhà cung cấp cấp 1, cấp 2 trong nước và hỗ trợ các doanh nghiệp này từng bước đáp ứng yêu cầu về chất lượng, giá thành và tiến độ.

Theo hướng này, thành công của một sản phẩm 500 kV có thể tạo thị trường cho nhiều doanh nghiệp cơ khí, vật liệu, điện - điện tử và công nghiệp hỗ trợ của Việt Nam.

Hình thành chuỗi cung ứng thiết bị điện trong nước

Định hướng này đã có thêm cơ sở pháp lý quan trọng khi Chính phủ ban hành Nghị định số 344/2026/NĐ-CP ngày 4/9/2026 về ứng dụng khoa học, công nghệ và phát triển công nghiệp chế tạo trong lĩnh vực điện lực. Nghị định có hiệu lực từ ngày 20/10/2026.

Nghị định đặt ra các cơ chế hỗ trợ nghiên cứu, làm chủ công nghệ, thử nghiệm, đánh giá và chứng nhận sản phẩm; phát triển công nghiệp thiết kế, chế tạo thiết bị điện; đồng thời hướng tới nâng cao tỷ lệ giá trị thiết bị do các doanh nghiệp trong nước thực hiện. Chính sách cũng hướng tới phát triển doanh nghiệp trong nước có quy mô và trình độ công nghệ đủ khả năng thực hiện các dự án phức tạp, yêu cầu kỹ thuật cao, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Trên cơ sở đó, Bộ Công Thương cần thúc đẩy một số hướng triển khai trọng tâm.

Trước hết, cần xây dựng bản đồ năng lực chuỗi cung ứng thiết bị điện trong nước, xác định rõ đối với từng nhóm thiết bị chiến lược: công nghệ nào Việt Nam đã làm chủ; linh kiện, vật liệu nào đã sản xuất được; khâu nào còn phụ thuộc nhập khẩu; và doanh nghiệp nào có khả năng tham gia chuỗi.

Tiếp đó, lựa chọn các doanh nghiệp đầu chuỗi có năng lực như EEMC để kết nối với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ. Thay vì yêu cầu EEMC tự nội địa hóa toàn bộ sản phẩm, cần hình thành mạng lưới các nhà cung cấp Việt Nam có khả năng đáp ứng tiêu chuẩn của EEMC và tiến tới đáp ứng tiêu chuẩn của các nhà sản xuất thiết bị điện quốc tế.

Các đại biểu tham gia nghi lễ khởi công dự án

Một nhiệm vụ quan trọng khác là giải quyết khoảng trống giữa nghiên cứu thành công và thương mại hóa sản phẩm. Đối với thiết bị điện quan trọng, đặc biệt là thiết bị lần đầu được chế tạo trong nước, cần có quy trình rõ ràng từ nghiên cứu, chế tạo mẫu, thử nghiệm độc lập, vận hành thử trên lưới, đánh giá độ tin cậy đến mua sắm thương mại khi sản phẩm đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, an toàn và hiệu quả kinh tế.

Bộ Công Thương cũng đề nghị EVN, Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia cùng các viện nghiên cứu, trường đại học và chủ đầu tư phối hợp trong nghiên cứu, thử nghiệm, đánh giá và tạo điều kiện đưa sản phẩm vào vận hành thực tế khi đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.

Hướng tới ngành công nghiệp thiết bị điện có năng lực cạnh tranh quốc tế

Về dài hạn, mục tiêu không chỉ là thay thế nhập khẩu. Một ngành công nghiệp chỉ thực sự có sức cạnh tranh khi doanh nghiệp có khả năng tự nghiên cứu, thiết kế, cải tiến sản phẩm và tham gia thị trường quốc tế.

Từ nền tảng máy biến áp và cuộn kháng 500 kV, các doanh nghiệp Việt Nam có thể từng bước tiến tới những nhóm thiết bị có giá trị công nghệ cao hơn như thiết bị cho truyền tải điện một chiều cao áp, thiết bị đóng cắt, trạm biến áp mô-đun, thiết bị bù và điều khiển công suất phản kháng, thiết bị phục vụ điện gió ngoài khơi và các giải pháp cho lưới điện thông minh. Đây cũng là những hướng nghiên cứu đã được đặt ra đối với EEMC trong giai đoạn tới.

Vì vậy, ý nghĩa lớn hơn của Dự án cuộn kháng bù ngang 500 kV là tạo thêm một mắt xích để Việt Nam từng bước xây dựng năng lực công nghiệp thiết bị điện quốc gia.

Các đại biểu tham quan dây chuyền sản xuất tại Tổng công ty Thiết bị điện Đông Anh

Với vai trò quản lý nhà nước về phát triển công nghiệp, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế chính sách, thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới công nghệ, kết nối doanh nghiệp đầu chuỗi với các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, viện nghiên cứu, trường đại học và các đơn vị sử dụng thiết bị. Mục tiêu là hình thành một chuỗi cung ứng thiết bị điện trong nước có năng lực thiết kế, chế tạo, thử nghiệm và cung cấp các sản phẩm đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Các đại biểu chụp ảnh kỷ niệm tại EEMC

Khi đó, thành công của EEMC sẽ không chỉ được đo bằng số lượng máy biến áp hay cuộn kháng được sản xuất, mà còn bằng số doanh nghiệp Việt Nam tham gia được vào chuỗi cung ứng, tỷ lệ giá trị gia tăng tạo ra trong nước, số công nghệ cốt lõi được làm chủ và khả năng đưa thiết bị điện “Make in Vietnam” ra thị trường quốc tế.