Nâng tầm ngành điện tử hướng đến chuỗi cung ứng thông minh toàn cầu

Những năm gần đây, Việt Nam từng bước khẳng định vai trò là trung tâm sản xuất điện tử quan trọng của khu vực, thu hút nhiều tập đoàn công nghệ quốc tế mở rộng đầu tư. Ngành điện tử hiện đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu, đạt khoảng 164 tỷ USD năm 2025 và dự kiến tăng lên 200 tỷ USD vào năm 2026.

Không chỉ là một ngành công nghiệp chủ lực, điện tử còn là nền tảng của kinh tế số và cuộc cách mạng công nghiệp mới. Từ AI, bán dẫn, điện toán đám mây đến sản xuất thông minh đều phụ thuộc vào năng lực của chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. Trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ lớn đẩy mạnh đa dạng hóa chuỗi cung ứng, Việt Nam đang nổi lên như một mắt xích chiến lược tại châu Á nhờ vị trí địa kinh tế thuận lợi, môi trường chính trị ổn định, nguồn nhân lực công nghệ dồi dào và làn sóng đầu tư vào bán dẫn, AI cùng công nghiệp hỗ trợ.

Theo bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA), Việt Nam đang sở hữu nhiều lợi thế cạnh tranh trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu tái cấu trúc. Trước hết là vị trí chiến lược tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương, gần các trung tâm sản xuất điện tử lớn của thế giới, tạo lợi thế về logistics và kết nối chuỗi cung ứng. Bên cạnh đó là môi trường đầu tư ổn định cùng mạng lưới hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, giúp doanh nghiệp quốc tế yên tâm mở rộng đầu tư dài hạn.

Ngoài ra, Việt Nam có lực lượng lao động trẻ, khả năng thích ứng nhanh với công nghệ mới và chi phí sản xuất cạnh tranh. Đặc biệt, quyết tâm phát triển AI, bán dẫn, chuyển đổi số và công nghiệp công nghệ cao đang tạo sức hút lớn đối với các nhà đầu tư quốc tế.

“Nếu tận dụng tốt cơ hội để nâng cấp năng lực công nghệ và quản trị, doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể chuyển từ vai trò ‘công xưởng lắp ráp’ sang đối tác công nghệ có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng quốc tế”, bà Hương nhận định.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Công Tằng Tôn Nữ Thùy Trang, Tổng Giám đốc ITO Việt Nam, cho rằng ngành điện tử hiện đã trở thành nền tảng cốt lõi của nền kinh tế số. Tuy nhiên, các yêu cầu ngày càng cao về ESG (Môi trường, Xã hội, Quản trị), tiêu chuẩn quốc tế, an toàn dữ liệu, tự động hóa và đổi mới sáng tạo cũng đặt ra nhiều thách thức đối với doanh nghiệp Việt Nam.

Theo bà Trang, việc xây dựng hệ sinh thái chuỗi cung ứng điện tử thông minh có khả năng thích ứng cao, đồng thời tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp trong nước với khối FDI và các đối tác quốc tế là yêu cầu cấp thiết hiện nay.

ESG cũng đang trở thành tiêu chuẩn mới của chuỗi cung ứng toàn cầu. Để tiếp cận tín chỉ carbon, nguồn vốn xanh và các chuỗi cung ứng quốc tế, doanh nghiệp buộc phải giảm phát thải CO₂, đầu tư công nghệ hiện đại và nâng cao năng lực quản trị bền vững. Tuy nhiên, ông Thái Trần, Nhà sáng lập kiêm Chủ tịch Hanam Group, cho rằng doanh nghiệp không nhất thiết phải đáp ứng toàn bộ tiêu chuẩn ESG toàn cầu mà cần tập trung vào các yêu cầu của thị trường xuất khẩu và khách hàng mục tiêu, xây dựng lộ trình phù hợp với năng lực thực tế.

Các chuyên gia nhận định, để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, doanh nghiệp điện tử Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở gia công và lắp ráp truyền thống mà cần làm chủ công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh AI, bán dẫn và chuyển đổi số đang tái định hình ngành công nghiệp điện tử thế giới, doanh nghiệp cần đẩy mạnh đầu tư vào tự động hóa, quản trị sản xuất thông minh, nghiên cứu - phát triển (R&D) và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đồng thời, doanh nghiệp cần từng bước tham gia vào các khâu có giá trị gia tăng lớn hơn như thiết kế sản phẩm, thiết kế vi mạch, phần mềm nhúng, AI ứng dụng và công nghiệp hỗ trợ công nghệ cao.

Để nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành điện tử Việt Nam, VEIA đang đề xuất các chính sách ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ điện tử và hệ sinh thái bán dẫn quốc gia nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng trong nước. Hiệp hội cũng kiến nghị Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, sản xuất xanh và tự động hóa thông qua các chương trình tín dụng ưu đãi, quỹ hỗ trợ công nghệ và xúc tiến đầu tư - thương mại.

Bên cạnh đó, bài toán nhân lực đang trở nên cấp bách khi ngành điện tử, AI và bán dẫn thiếu hụt nguồn lao động kỹ thuật chất lượng cao. VEIA đề xuất xây dựng chiến lược quốc gia về đào tạo nhân lực công nghệ, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp với các trường đại học, viện nghiên cứu và trung tâm đổi mới sáng tạo.

Song song đó, hiệp hội tiếp tục thúc đẩy các chương trình kết nối doanh nghiệp Việt Nam với doanh nghiệp FDI, hỗ trợ tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn công nghệ lớn và mở rộng thị trường quốc tế, qua đó từng bước đưa Việt Nam trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử thông minh toàn cầu.