Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy nhấn mạnh, Đại học Quốc gia Hà Nội phát biểu tại sự kiện. (Ảnh: Minh Sơn/Vietnam+)

Trong cuộc đua công nghệ chiến lược đang diễn ra quyết liệt trên toàn cầu, câu chuyện không còn dừng ở đào tạo nhân lực hay công bố khoa học quốc tế. Những quốc gia muốn vươn lên đều phải sở hữu năng lực tự chủ công nghệ, làm chủ các công nghệ chiến lược và hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh để phục vụ phát triển kinh tế, quốc phòng và an ninh quốc gia.

Trong bối cảnh đó, tại Lễ kỷ niệm Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam năm 2026 ngày 18/5, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy nhấn mạnh, Đại học Quốc gia Hà Nội xác định rõ vai trò của một đại học nghiên cứu trọng điểm quốc gia: nơi không chỉ đào tạo nhân lực chất lượng cao mà còn trực tiếp nghiên cứu, làm chủ và tạo ra các sản phẩm công nghệ lõi phục vụ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và quốc gia.

Điều đáng chú ý là hướng đi này hoàn toàn đồng điệu với tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW - nghị quyết được kỳ vọng tạo động lực mạnh mẽ cho các cơ sở nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ Việt Nam.

Không chỉ đào tạo nhân lực, mà phải tạo ra công nghệ lõi

Thời gian qua, Đại học Quốc gia Hà Nội đã chuyển mạnh từ cách tiếp cận nghiên cứu phân tán sang tiếp cận theo chương trình và cụm nhiệm vụ liên ngành. Đến nay, Đại học Quốc gia Hà Nội đã xây dựng các Viện nghiên cứu công nghệ công nghiệp chiến lược (Vi mạch bán dẫn, Quantum, AI4SD), các trung tâm nghiên cứu xuất sắc với sự ưu tiên đầu tư lớn về các nguồn lực, hình thành 16 chương trình nghiên cứu trọng điểm, tập trung vào các lĩnh vực công nghệ chiến lược như: chip bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, robot - tự động hóa, UAV, an ninh mạng, công nghệ y sinh tiên tiến, vật liệu và năng lượng mới, công nghệ lượng tử và phát triển bền vững.

Theo ông Bùi Thế Duy, với 50 nhóm nghiên cứu mạnh, 06 phòng thí nghiệm trọng điểm cấp Đại học Quốc gia Hà Nội, 01 phòng thí nghiệm trọng điểm cấp Nhà nước cùng hệ thống hạ tầng nghiên cứu mới tại Hòa Lạc sẽ hoàn thành trong năm 2026 với hơn 264.000m2 sàn xây dựng, Đại học Quốc gia Hà Nội sẵn sàng nhận các nhiệm vụ khoa học công nghệ chiến lược quy mô lớn và cam kết triển khai đến sản phẩm đầu ra cụ thể.

Ông Bùi Thế Duy cho biết Đại học Quốc gia Hà Nội sẵn sàng nhận các nhiệm vụ khoa học công nghệ chiến lược quy mô lớn và cam kết triển khai đến sản phẩm đầu ra cụ thể. (Ảnh: Bộ Khoa học và Công nghệ)

Nhìn vào danh mục các nhiệm vụ mà Đại học Quốc gia Hà Nội đang triển khai có thể thấy rõ tham vọng bước vào những lĩnh vực công nghệ lõi mà Việt Nam từ lâu phụ thuộc lớn vào nước ngoài.

Trong lĩnh vực chip bán dẫn và thiết bị thông minh, Đại học Quốc gia Hà Nội đang phát triển lõi IP vi xử lý mã nguồn mở RISC-V công suất thấp cho thiết bị IoT. Dự án dự kiến hoàn thành năm 2026 để chuyển giao cho doanh nghiệp trong nước phát triển nền tảng thiết bị thông minh và edge AI.

Song song với đó là dự án phát triển chip ảnh nhiệt thế hệ mới trên đế kính tích hợp công nghệ chiplet và vi mạch màng mỏng, hướng tới ứng dụng trong camera AI giám sát và công nghiệp quốc phòng. Giai đoạn nguyên mẫu dự kiến hoàn thành vào năm 2027.

Ở lĩnh vực công nghệ y sinh, Đại học Quốc gia Hà Nội đang chế tạo hệ thống Lab-on-a-chip nhằm phát hiện sớm tế bào ung thư phổi phục vụ nhu cầu chẩn đoán nhanh tại các bệnh viện và cơ sở y tế tuyến đầu.

Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, nhà trường phát triển hệ thống gia sư thông minh AI Tutor hỗ trợ dạy và học toán bậc trung học cơ sở, phối hợp cùng các chuyên gia của Đại học Thanh Hoa, hướng tới triển khai thử nghiệm trong trường phổ thông từ năm 2026.

Đồng thời, hệ thống trợ lý AI đa mô thức hỗ trợ khám ban đầu và chẩn đoán sơ bộ tại Bệnh viện Đại học Y Dược cũng đang được phát triển nhằm giảm tải cho bác sĩ và nâng cao chất lượng khám chữa bệnh.

Không dừng ở đó, trong lĩnh vực robot và UAV, Đại học Quốc gia Hà Nội triển khai hệ thống điều khiển thông minh tổ hợp nhiều UAV phục vụ tìm kiếm cứu nạn và giám sát diện rộng, cùng robot thao tác di động ứng dụng trong nông nghiệp thông minh. Các hệ thống này dự kiến được thử nghiệm cùng doanh nghiệp và địa phương trong giai đoạn 2026-2027.

Ngay cả công nghệ lượng tử - lĩnh vực vốn được xem là "sân chơi" của các cường quốc công nghệ cũng đã được đơn vị này đặt nền móng nghiên cứu. Nhà trường đang nghiên cứu chế tạo qubit lai hóa siêu dẫn - bán dẫn trên vật liệu 2DEG, đồng thời triển khai nghiên cứu tính toán lượng tử và mã hóa hậu lượng tử nhằm chuẩn bị cho tương lai công nghệ lượng tử tại Việt Nam.

Tháo gỡ "điểm nghẽn" để phát triển

Dù đã xác lập hướng đi rõ ràng, nhưng theo lãnh đạo Đại học Quốc gia Hà Nội, bài toán lớn nhất hiện nay không chỉ là kinh phí mà nằm ở cơ chế triển khai.

Tổng kinh phí dự kiến cho các nhiệm vụ công nghệ chiến lược đang triển khai khoảng 200 tỷ đồng trong giai đoạn 2026-2028. Tuy nhiên, điều mà Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy nhấn mạnh là cam kết triển khai mô hình đồng phát triển cùng doanh nghiệp, lấy nhu cầu thị trường làm trung tâm và lấy sản phẩm đầu ra, khả năng thương mại hóa làm tiêu chí đánh giá chính.

Từ thực tế triển khai, ông Bùi Thế Duy kiến nghị cần cho phép các nhiệm vụ công nghệ chiến lược được đầu tư theo cơ chế trung hạn, giải ngân theo giai đoạn và nhu cầu thực tế thay vì chia nhỏ theo từng năm ngân sách.

Nhà trường cũng đề xuất cần có hướng dẫn cụ thể về lập kế hoạch ngân sách khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo danh mục nhiệm vụ, nhu cầu và năng lực nghiên cứu, thay vì kiểm soát quá nặng đầu vào và thủ tục thẩm định phức tạp như hiện nay.

Đặc biệt, một trong những đề xuất đáng chú ý nhất là cho phép Đại học Quốc gia Hà Nội thí điểm cơ chế sandbox tại Hòa Lạc cho các công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn, bán dẫn, UAV, công nghệ số và công nghệ lượng tử.

Đây được xem là điều kiện rất quan trọng để các nhóm nghiên cứu có thể thử nghiệm nhanh, đánh giá nhanh và sớm đưa sản phẩm vào thực tiễn điều mà nhiều quốc gia công nghệ phát triển đã áp dụng từ lâu.

Cùng với đó là nhu cầu về cơ chế đột phá cho phát triển nguồn nhân lực công nghệ chiến lược, bao gồm học bổng nghiên cứu sinh toàn thời gian, cơ chế luân chuyển nhà khoa học giữa trường đại học và doanh nghiệp, cũng như thu hút chuyên gia quốc tế tham gia đồng hướng dẫn và triển khai các nhiệm vụ nghiên cứu.

Tại sự kiện, Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội cam kết đồng hành cùng Chính phủ, các bộ ngành, đặc biệt là Bộ Khoa học và Công nghệ, địa phương và doanh nghiệp trong triển khai các nhiệm vụ công nghệ chiến lược quốc gia; cam kết không chỉ dừng ở nghiên cứu khoa học hay công bố quốc tế mà sẽ hướng tới các sản phẩm công nghệ cụ thể, có khả năng triển khai thực tiễn, góp phần nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc gia.

"Chúng tôi rất mong tiếp tục nhận được sự quan tâm, hỗ trợ và cơ chế thí điểm phù hợp từ Chính phủ, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan liên quan để các sản phẩm "made by VNUHN" sớm đi vào thực tiễn, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia," Giám đốc Đại học Quốc gia Hà Nội Bùi Thế Duy chia sẻ./.