Phát biểu khai mạc hội thảo, Phó Trưởng Ban quản lý các khu CNC và khu CN TP. Hà Nội Lê Thanh Sơn cho biết tính đến tháng 2/2026, Ban Quản lý đang trực tiếp quản lý 2 KCNC; 1 Khu công viên CNTT; 24 KCN (9 KCN đang hoạt động; 5 KCN đã thành lập và có nhà đầu tư hạ tầng; 10 KCN đang lập quy hoạch phân khu tỷ lệ 1/2000).

Tổng số hiện có 999 dự án còn hiệu lực, trong đó KCNC Hòa Lạc có 115 dự án, các KCN có 884 dự án, số lượng chuyên gia, người lao động trong các KCNC và KCN hiện có khoảng 200 nghìn người, với khoảng 1.350 lao động nước ngoài. Bên cạnh những kết quả đáng ghi nhận trong quá trình hoạt động, Phó Trưởng Ban quản lý các khu CNC và khu CN TP. Hà Nội Lê Thanh Sơn cũng cho biết một số những tồn tại, hạn chế, cũng như định hướng, gợi mở một số nội dung thảo luận tại hội thảo.

Sự chuyển dịch tất yếu và “nút thắt” cần tháo gỡ của các khu công nghiệp hiện hữu

Làm rõ về thực trạng hiện nay tại các KCN trên địa bàn thành phố, Phó Trưởng Ban quản lý các khu CNC và khu CN TP. Hà Nội Trần Anh Tuấn cho biết, sau 30 năm hình thành và phát triển, các KCN trên địa bàn Hà Nội đã hoàn thành tốt sứ mệnh lịch sử. Tuy nhiên, mô hình hiện tại đang bộc lộ nhiều hạn chế cần thay đổi bởi thống kê cho thấy tỉ lệ doanh nghiệp công nghệ cao thực sự mới chỉ đạt khoảng 20-25%, phần lớn vẫn tập trung vào gia công, lắp ráp. Bên cạnh đó, liên kết chuỗi cung ứng yếu, giá trị gia tăng nội địa thấp, công nghiệp hỗ trợ phát triển chưa tương xứng và sự tham gia của doanh nghiệp Việt vào chuỗi giá trị toàn cầu còn rất hạn chế.

Đại diện Ban Quản lý các KCNC và KCN TP. Hà Nội cũng cho biết, áp lực môi trường với tổng lượng nước thải phát sinh đạt khoảng 70,000 - 80,000 m3/ngày đêm; chất thải rắn công nghiệp lên tới hàng trăm nghìn tấn mỗi năm. Hạ tầng xã hội chỉ đạt khoảng 20-25% nhu cầu nhà ở cho công nhân được đáp ứng. Điển hình như tại KCN Thăng Long, khu nhà ở Kim Chung đã xuống cấp nghiêm trọng sau 20 năm, thiếu hụt hệ thống trường học, bệnh viện và dịch vụ đi kèm.

Theo ông Tuấn, bốn nhóm định hướng chuyển đổi cốt lõi để giải quyết các xung đột giữa phát triển công nghiệp và đô thị hóa, thành phố đang xây dựng đề án chuyển đổi các KCN hiện hữu và quy hoạch mới 14 KCN theo 4 nhóm mô hình chính. Trong đó, nhóm KCN Công nghệ cao sẽ tập trung vào các đơn vị như KCN Thăng Long, KCN Nội Bài (hiện có 100% vốn FDI) để khai thác dư địa chuyển đổi sang sinh thái.

Nhóm KCN Sinh thái điển hình là KCN Phú Nghĩa, KCN Quang Minh. Mô hình này áp dụng kinh tế tuần hoàn, tái sử dụng năng lượng, nước và liên kết chặt chẽ các doanh nghiệp trong chuỗi giá trị.

Nhóm KCN Đô thị - Dịch vụ sẽ chuyển đổi công năng để giải quyết áp lực dân cư. KCN Hà Nội - Đài Tư đã được Chính phủ chấp thuận chuyển đổi. Các khu như Sài Đồng B, Nam Thăng Long đang trong lộ trình xây dựng mô hình đô thị dịch vụ, đổi mới sáng tạo.

Nhóm Thu hút đầu tư có chọn lọc sẽ ưu tiên các ngành công nghiệp sạch, trung tâm nghiên cứu (R&D), ứng dụng chuyển giao công nghệ. Hạn chế tối đa các ngành thâm dụng lao động và tiêu tốn năng lượng.

Đại diện Ban Quản lý các KCNC và KCN TP. Hà Nội cũng cho biết, hiện thành phố Hà Nội đang xây dựng Bộ khung tiêu chí đánh giá và chuyển đổi, tập trung xây dựng chế tài và cơ chế tài chính đặc thù cho chuyển đổi xanh. Đồng thời tạo khung pháp lý rõ ràng cho mô hình KCN - Đô thị - Dịch vụ; Ưu tiên bổ sung hạ tầng xã hội (nhà ở, y tế, giáo dục) ngay tại các KCN để giảm áp lực giao thông và ổn định đời sống người lao động.

Khơi thông nguồn tín dụng xanh, kiến tạo hành lang pháp lý ưu việt

Phát biểu tại Hội nghị liên quan đến thu hút FDI thế hệ mới, định hướng chiến lược từ chuyển đổi, xây dựng mới các mô hình KCN, khu kinh tế bền vững, Phó Cục trưởng Cục đầu tư nước ngoài, Bộ Tài Chính Vương Thị Minh Hiếu cho biết trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu và các chuỗi cung ứng đang tái cấu trúc mạnh mẽ, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam giai đoạn 2025-2026 vẫn duy trì được xung lực tích cực, đưa Việt Nam vững vàng trong Top 15 quốc gia thu hút đầu tư tốt nhất toàn cầu với tổng vốn đăng ký năm 2025 đạt 38,42 tỷ USD và vốn giải ngân chạm mốc kỷ lục trong 5 năm qua với 27,62 tỷ USD.

Dù cơ cấu đầu tư hiện nay cho thấy sự thận trọng nhất định của dòng vốn quốc tế thông qua các dự án quy mô vừa và nhỏ, nhưng sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ lớn với những dự án tỷ đô vẫn khẳng định sức hút chiến lược của thị trường Việt Nam. Tuy nhiên, theo bà Hiếu, bài toán đặt ra ở tầm nhìn vĩ mô là lợi thế cạnh tranh dựa trên giá thuê đất và nhân công giá rẻ đã không còn phù hợp với xu thế thời đại. Các thị trường quốc tế đang thiết lập những "luật chơi" mới mang tính bắt buộc, điển hình là Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của Liên minh Châu Âu, các tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị (ESG) khắt khe từ các chuỗi cung ứng đa quốc gia và cam kết quốc gia về mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero).

Thực tiễn này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống gần 500 khu công nghiệp trên cả nước: phải khẩn trương dịch chuyển từ mô hình đa ngành truyền thống sang các mô hình khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp đô thị - dịch vụ và khu công nghiệp thông minh ứng dụng dữ liệu lớn. Để hiện thực hóa mục tiêu này và giữ vững vai trò đầu tàu kinh tế, Thủ đô Hà Nội cùng các địa phương trọng điểm cần triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp mang tính đột phá về thể chế.

Cụ thể, Phó Cục trưởng Cục đầu tư nước ngoài, Bộ Tài Chính Vương Thị Minh Hiếu kiến nghị cần thay đổi tư duy thu hút đầu tư, chuyển trọng tâm từ ưu đãi thuế dàn trải sang việc ưu đãi dựa trên kết quả đầu ra đối với các dự án có giá trị gia tăng cao và cam kết chuyển giao công nghệ. Đồng thời, cần khơi thông nguồn tín dụng xanh, kiến tạo hành lang pháp lý ưu việt cho phép khấu hao nhanh tài sản số, tài sản sinh thái và thúc đẩy mạnh mẽ tính liên kết vùng để hình thành các cụm công nghiệp cộng sinh bền vững.

Sớm ban hành bộ tiêu chí tích hợp quốc gia về KCN sinh thái-công nghệ, đô thị-dịch vụ

TS. Nguyễn Hữu Khánh - Viện chiến lược và chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính và nhóm nghiên cứu đánh giá trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư toàn cầu, việc chuyển đổi các khu công nghiệp truyền thống sang mô hình sinh thái, đô thị dịch vụ và đổi mới sáng tạo không còn là lựa chọn, mà là xu hướng tất yếu. Tuy nhiên, để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam đang đối mặt với bài toán cấp bách đó là xây dựng một bộ tiêu chí đánh giá chuẩn hóa và tích hợp. ​

Theo nhóm nghiên cứu, khái niệm về KCN hiện đại đã vượt xa khỏi ranh giới của những nhà xưởng đơn thuần. Mô hình KCN đô thị dịch vụ đang được định hình như một hệ sinh thái hoàn chỉnh, nơi hạ tầng kỹ thuật sản xuất kết nối chặt chẽ với hạ tầng xã hội.

Tại đây, công nhân và chuyên gia không chỉ làm việc mà còn sinh sống trong một "đô thị thu nhỏ" với đầy đủ tiện ích giáo dục, y tế và dịch vụ công cộng. ​Đáng chú ý, các chuyên gia nhấn mạnh tiêu chí "đô thị 15 phút" – một tiêu chuẩn quốc tế giúp người lao động có thể tiếp cận nơi làm việc và các tiện ích thiết yếu trong vòng 15 phút di chuyển. Đây là yếu tố then chốt để đảm bảo chất lượng sống và sự phát triển bền vững, thay vì những khu nhà trọ tạm bợ, xa rời tiện ích như trước đây. ​

5 nền tảng lý thuyết cốt lõi trong xây dựng tiêu chí ​dựa trên kinh nghiệm quốc tế (đặc biệt là mô hình bài bản của Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản), nhóm nghiên cứu đề xuất 5 trụ cột lý thuyết để xây dựng bộ tiêu chí cho Việt Nam cụ thể:

​Kinh tế cộng sinh ngành: Tương tác hỗ trợ giữa các doanh nghiệp trong việc dùng chung hạ tầng và chia sẻ thông tin; ​Cộng sinh công nghiệp & sinh thái: Phát triển dựa trên nguyên lý hệ sinh thái tự nhiên; Kinh tế tuần hoàn: Áp dụng mô hình "vườn - ao - chuồng" hiện đại (mô hình 3R), nơi đầu ra của doanh nghiệp này là đầu vào của doanh nghiệp khác;Đổi mới sáng tạo địa phương: Tập trung các hoạt động R&D và khởi nghiệp ngay trong lòng KCN; Chuyển đổi các KCN cũ, sử dụng đất kém hiệu quả sang mô hình cao tầng (nhà xưởng cao tầng) hoặc đa chức năng để tối ưu hóa nguồn tài nguyên đất đai đang ngày càng khan hiếm. ​

Theo ông Khánh, khoảng cách giữa Việt Nam và chuẩn mực quốc tế ​dù Nghị định 35/2022/NĐ-CP đã bắt đầu chuẩn hóa các tiêu chí về KCN sinh thái (như yêu cầu 20% doanh nghiệp sản xuất sạch, 10% doanh nghiệp tham gia cộng sinh), nhưng so với các bộ tiêu chí của Trung Quốc hay tiêu chuẩn của UNIDO, Việt Nam vẫn còn nhiều "khoảng trống".

Ông Khánh và nhóm nghiên cứu cho rằng cần một bộ tiêu chí tích hợp quốc gia ​từ những bài học thành công bước đầu tại KCN sinh thái Nam Cầu Kiền (Hải Phòng) hay các mô hình tại Cần Thơ, Đà Nẵng, Ninh Bình. Trong đó, ​bộ tiêu chí này không chỉ tập trung vào môi trường (tái sử dụng nước, tiết kiệm năng lượng) mà phải bao hàm cả giá trị xã hội (nhà ở công nhân, sự hài lòng của người lao động) và quản trị đổi mới (số lượng startup, chi phí cho R&D). ​

Việc xây dựng một thước đo chuẩn mực sẽ là "kim chỉ nam" để các địa phương và nhà đầu tư mạnh dạn chuyển đổi, đưa công nghiệp Việt Nam thoát khỏi bẫy gia công giá trị thấp, tiến tới mô hình công nghiệp xanh, thông minh và nhân văn.

Định hình thế hệ KCN mới: Thông minh, bền vững, gắn liền với giá trị nhân văn

TS Nguyễn Trâm Anh - Quản lý Dự án nhân rộng phương pháp tiếp cận KCN sinh thái thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam, Cục Đầu tư nước ngoài (ĐTNN) - Bộ Tài Chính cho biết, việc chuyển đổi các khu công nghiệp (KCN) sang mô hình sinh thái và đô thị dịch vụ không còn là một khái niệm xa vời trên giấy tờ. Từ những thành công thực tế tại KCN Hiệp Phước (TP.Hồ Chí Minh) hay Nam Cầu Kiền (Hải Phòng), Việt Nam đang từng bước định hình một thế hệ KCN mới: Thông minh hơn, bền vững hơn và gắn liền với giá trị nhân văn. ​

Tuy nhiên, ​so với chuẩn mực quốc tế như Trung Quốc, Hàn Quốc hay Thụy Sĩ, Việt Nam vẫn còn những khoảng trống pháp lý và kỹ thuật. Một trong những rào cản lớn nhất hiện nay là việc thực hiện các giải pháp cộng sinh công nghiệp đòi hỏi doanh nghiệp phải làm lại giấy phép môi trường, gây mất thời gian và nản lòng nhà đầu tư. ​ Chúng ta vẫn thiếu các tiêu chuẩn cụ thể về hạ tầng số, quản lý thông minh và đặc biệt là khái niệm "KCN trung hòa carbon". ​

Tiêu chuẩn về khoảng cách di chuyển từ nhà ở đến nơi làm việc trong vòng 15 phút vẫn chưa được cụ thể hóa trong quy hoạch KCN đô thị dịch vụ của chúng ta. Về tương lai, mô hình KCN sẽ không dừng lại ở "sinh thái" mà còn phải "thông minh" và "đổi mới sáng tạo", trong đó áp dụng IoT và Big Data để giám sát thời gian thực các chỉ số điện, nước và phát thải. ​Đồng thời học tập mô hình của Thụy Sĩ, nơi KCN không đứng cô lập mà nằm ngay cạnh các khối giáo dục, trung tâm nghiên cứu để chuyển giao công nghệ tức thì cho doanh nghiệp. ​

Cũng tại hội thảo, đại diện Ban quản lý các khu chế xuất và công nghiệp TP. Hồ Chí Minh cũng đã chia sẻ về kết quả đã đạt được bên cạnh những khó khăn, vướng mắc trong quá trình chuyển đổi mô hình các KCN sang mô hình đô thị dịch vụ, sinh thái.

Phát biểu bế mạc, Phó Trưởng Ban quản lý các khu CNC và khu CN TP. Hà Nội Lê Thanh Sơn trân trọng cảm ơn những ý kiến, tham luận của các chuyên gia, nhà khoa học tại hội thảo, đây là các luận cứ khoa học quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình các KCN hiện hữu sang mô hình sinh thái công nghệ cao, khu công nghiệp đô thị, dịch vụ.