Không chỉ cần dự án “bankable”

Theo bà Vũ Yến Hằng, Chủ tịch Minh Triết Capital JSC, câu hỏi lớn đối với nhà đầu tư quốc tế là tại sao với cùng một đồng vốn, họ lại lựa chọn Việt Nam thay vì Malaysia, Indonesia, Thái Lan hay một thị trường khác trong khu vực.

Bà Vũ Yến Hằng, Chủ tịch Minh Triết Capital JSC.

Bà Hằng cho rằng, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) đã có nhiều điểm tiến bộ như đơn giản hóa thủ tục, tăng cường phân cấp, phân quyền, hoàn thiện cơ chế hợp đồng và mở rộng khung pháp lý cho những lĩnh vực mới như CCUS, dịch vụ kỹ thuật cao, cũng như các mỏ cận biên và mỏ đang bước vào giai đoạn suy giảm tự nhiên.

Những thay đổi này tạo điều kiện cần để nâng cao tính cạnh tranh của môi trường đầu tư.

Tuy nhiên, theo bà Hằng, điều kiện cần chưa đồng nghĩa với việc dòng vốn sẽ lập tức được giải ngân. Một dự án “bankable” (có tính khả thi về tài chính) không chỉ là dự án có ưu đãi tốt, mà phải chứng minh được khả năng tạo dòng tiền trong 10-15 năm, có hành lang pháp lý ổn định và có cơ chế bảo vệ nhà đầu tư khi chính sách thay đổi.

Đặc biệt, nhà đầu tư quốc tế luôn quan tâm đến 3 yếu tố: tính minh bạch, tính dự báo của chính sách và tốc độ ra quyết định, triển khai dự án.

Đây là những yếu tố có thể quyết định vị thế của Việt Nam trong cuộc đua thu hút dòng vốn đầu tư quốc tế.

Từ góc độ đó, cải cách Luật Dầu khí là một mắt xích trong bài toán lớn hơn. Việt Nam cần hướng tới việc thu hút vốn vào cả hệ sinh thái năng lượng, thay vì từng dự án riêng lẻ.

Hệ sinh thái này bao gồm các định chế tài chính, quỹ hạ tầng, quỹ tài chính xanh, vốn chủ sở hữu, vốn dự án và các nhà đầu tư chiến lược. Khi các nguồn vốn được kết nối, khả năng hình thành những dự án năng lượng quy mô lớn sẽ được nâng cao.

Diễn đàn “Hoàn thiện chính sách tạo lợi thế cạnh tranh thúc đẩy phát triển năng lượng” có sự tham gia của các nhà quản lý, chuyên gia, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan nhằm nhận diện những điểm nghẽn về thể chế, chính sách và đề xuất giải pháp tháo gỡ.

Đặc biệt, trong bối cảnh chuyển dịch năng lượng diễn ra mạnh mẽ, nhu cầu vốn không chỉ tập trung vào nguồn điện truyền thống mà còn mở rộng sang LNG, năng lượng tái tạo, thu giữ và lưu trữ carbon (CCUS), điện gió ngoài khơi và nhiều công nghệ mới.

Bà Vũ Yến Hằng cho rằng, Việt Nam đang bước vào giai đoạn hình thành nhiều hệ sinh thái mới, từ tài chính, kinh tế biển, tài chính hàng hải, hàng không đến trung tâm tài chính quốc tế. Các hệ sinh thái này đều hướng tới một mục tiêu chung: Làm thế nào để huy động được nguồn vốn lớn phục vụ giai đoạn tăng trưởng mới?

Theo bà Hằng, trong thập kỷ tới, Việt Nam có thể cần khoảng 1,5 nghìn tỷ USD vốn đầu tư cho tất cả các ngành, trong đó năng lượng và hạ tầng là hai lĩnh vực cần nguồn vốn rất lớn. Do đó, cải cách thể chế trong lĩnh vực năng lượng cần được đặt trong tổng thể cải cách chính sách để thu hút vốn quốc tế.

Từ dầu khí đến hệ sinh thái năng lượng

Một vấn đề khác được đặt ra là vị thế của Việt Nam trong cuộc đua phát triển các lĩnh vực năng lượng mới.

Ông Bùi Đào Thái Trường, Tổng Giám đốc Roland Berger Việt Nam cho rằng, so với một số quốc gia Đông Nam Á, Việt Nam hiện còn chậm trong cuộc đua CCUS.

Malaysia đã triển khai nhiều dự án CCUS, trong khi Indonesia cũng thu hút sự tham gia của nhiều doanh nghiệp lớn. Trong khi đó, Việt Nam có lợi thế đáng kể từ các mỏ dầu khí đã cạn kiệt, có thể trở thành địa điểm phục vụ các dự án CCUS.

Vấn đề cốt lõi là tiềm năng chỉ trở thành lợi thế kinh tế khi có cơ chế phù hợp để thu hút đầu tư và triển khai dự án.

Theo ông Bùi Đào Thái Trường, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) tạo tiền đề để Việt Nam khai thác tốt hơn các tiềm năng này và rút ngắn khoảng cách với các quốc gia trong khu vực.

Ông Bùi Đào Thái Trường, Tổng Giám đốc Roland Berger Việt Nam.

Tuy nhiên, ông cũng cho rằng, Việt Nam cần nhìn ngành năng lượng theo một bức tranh rộng hơn. Trong đó, dầu khí là một phần của hệ thống năng lượng tương lai. Cùng với dầu khí sẽ là điện gió, điện mặt trời, điện hạt nhân, các công nghệ lưu trữ, CCUS và những giải pháp năng lượng mới.

Vì vậy, thay vì phát triển từng lĩnh vực riêng lẻ, Việt Nam cần xây dựng một hệ sinh thái năng lượng tổng thể.

Cách tiếp cận hệ sinh thái cũng có ý nghĩa đặc biệt đối với thu hút đầu tư. Một nhà đầu tư lớn không chỉ nhìn vào quy mô của một dự án mà còn quan tâm đến thị trường phía sau, hệ thống hạ tầng, khả năng kết nối, chuỗi cung ứng, nguồn nhân lực, cơ chế tài chính và khả năng mở rộng dự án.

Nếu những yếu tố này được hình thành đồng bộ, Việt Nam sẽ có khả năng chuyển từ thu hút từng dự án sang thu hút cả chuỗi giá trị.

Đây cũng là lý do thể chế và đầu tư cần được nhìn nhận như hai mặt của cùng một vấn đề. Một cơ chế pháp lý rõ ràng, ổn định và có khả năng dự báo sẽ giúp dự án trở nên “bankable”. Ngược lại, khi dự án có khả năng huy động vốn và triển khai nhanh, những lợi thế về tài nguyên, thị trường và nhu cầu năng lượng của Việt Nam mới có thể được chuyển hóa thành động lực tăng trưởng.

Từ góc nhìn này, việc trao thêm quyền chủ động cho doanh nghiệp năng lượng có ý nghĩa quan trọng.

Luật sư Trương Thanh Đức - Giám đốc Công ty Luật ANVI, Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam cho rằng, Nhà nước nên tập trung xây dựng hành lang pháp lý, tiêu chuẩn, quy chuẩn và cơ chế giám sát, trong khi doanh nghiệp cần được trao quyền chủ động tối đa trong hoạt động đầu tư, sản xuất và kinh doanh.

Đối với Petrovietnam, sự thay đổi này càng có ý nghĩa khi Tập đoàn hiện đang hoạt động theo mô hình tập đoàn công nghiệp - năng lượng quốc gia. Theo Luật sư Trương Thanh Đức, dự thảo Luật Dầu khí (sửa đổi) đã tạo điều kiện thuận lợi hơn để Tập đoàn phát huy vai trò, đồng thời mở rộng không gian cho các nhà đầu tư thuộc nhiều thành phần kinh tế tham gia.

Theo bà Vũ Yến Hằng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn khi nhu cầu năng lượng và nhu cầu đầu tư đều tăng mạnh, song cơ hội này không kéo dài vô hạn. Các quốc gia trong khu vực cũng đang cạnh tranh quyết liệt để đón dòng vốn cho chuyển dịch năng lượng.

Vì vậy, cùng với sửa luật, Việt Nam cần rút ngắn thời gian ra quyết định, tăng tính minh bạch, nâng khả năng dự báo chính sách và bảo đảm các luật liên quan có thể vận hành thống nhất.

Nếu làm được điều đó, Việt Nam không chỉ có thêm những dự án năng lượng mới, mà có thể hình thành hệ sinh thái năng lượng cạnh tranh, có khả năng thu hút dòng vốn dài hạn và trở thành động lực cho giai đoạn tăng trưởng mới.