Từ những mái nhà giữa nắng gió miền Trung, câu chuyện về điện mặt trời đang dần được nhìn nhận ở một góc độ rộng hơn. Hàng nghìn tấm pin mặt trời lấp lánh phủ kín trên mái nhà xưởng đang tạo nguồn năng lượng chủ động cho sản xuất. Khi doanh nghiệp sử dụng nguồn điện tại chỗ, áp lực lên hệ thống điện quốc gia trong những thời điểm phụ tải tăng cao cũng được giảm bớt. Nguồn lực này tạo dư địa đáp ứng yêu cầu sản xuất của doanh nghiệp, bảo đảm mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số tại địa phương.  

Hệ thống điện mặt trời mái nhà của Công ty CP bao bì Sông La Xanh. Ảnh: Huy Hùng - TTXVN

*Biến khó khăn thành năng lượng sạch

Giữa buổi trưa tháng 7, nắng phủ kín khu công nghiệp Đức Thọ (Hà Tĩnh). Trên mái nhà xưởng của Công ty cổ phần Bao bì Sông La Xanh, những tấm pin mặt trời nổi bật giữa cái nắng chói chang.

Khó có thể hình dung rằng chính cái nắng gay gắt từng khiến doanh nghiệp phải chi trả gần 1 tỷ đồng tiền điện mỗi tháng, nay lại trở thành nguồn điện quý giá giúp tiết giảm đáng kể chi phí sản xuất của đơn vị.

Ông Phan Chí Tâm, Phó Giám đốc Công ty cổ phần Bao bì Sông La Xanh cho biết, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống điện mặt trời mái nhà với tổng quy mô khoảng 2,7 MWp, phủ gần 90% diện tích mái nhà xưởng; trong số đó, 1,2 MWp là hệ thống tự sản xuất, tự tiêu thụ. Với tổng vốn đầu tư hơn 10 tỷ đồng, hệ thống này đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 20-25% chi phí tiền điện mỗi tháng, thời gian hoàn vốn dự kiến khoảng 7 năm. Phần còn lại được triển khai theo mô hình doanh nghiệp dịch vụ năng lượng (ESCO) thuê mái nhà để đầu tư.

Theo ông Tâm, ngoài hiệu quả kinh tế cho riêng doanh nghiệp, điện mặt trời mái nhà còn góp phần giảm phụ tải cho hệ thống điện quốc gia vào mùa nắng nóng - thời điểm nhu cầu sử dụng điện luôn ở mức rất cao.

"Đây là hướng đi phù hợp với chủ trương phát triển năng lượng xanh của Chính phủ. Hiện doanh nghiệp vẫn còn nhiều diện tích để tiếp tục mở rộng điện mặt trời tại khu vực nhà xe và các công trình phụ trợ trong thời gian tới", ông Tâm chia sẻ.

Hệ thống điện mặt trời mái nhà tại công ty CP bao bì Sông La Xanh đã giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 20-25% chi phí tiền điện mỗi tháng. Ảnh: Huy Hùng - TTXVN

Rời Hà Tĩnh, chúng tôi có mặt tại Khu công nghiệp WHA (Nghệ An) - nơi đang thu hút nhiều doanh nghiệp FDI quy mô lớn. Bên trong nhà máy Goertek Vina, những dây chuyền sản xuất hiện đại hoạt động liên tục. Với đặc thù sản xuất công nghệ cao, có nguồn điện ổn định gần như là điều kiện tiên quyết để bảo đảm tiến độ và chất lượng sản phẩm cho nhà máy nói riêng và các nhà máy khác trong khu công nghiệp này.

Ông Nguyễn Đình Pháp, kỹ sư vận hành hệ thống động lực của Công ty TNHH Công nghiệp Chính xác Goertek Vina cho biết, doanh nghiệp đang nghiên cứu đầu tư điện mặt trời mái nhà nhằm phục vụ chiến lược sản xuất xanh.

"Chúng tôi đang phối hợp với Công ty Điện lực Nghệ An để hoàn thiện các điều kiện kỹ thuật. Khi triển khai, hệ thống điện mặt trời sẽ giúp giảm chi phí năng lượng, giảm phát thải và nâng cao tính bền vững của hoạt động sản xuất", ông Pháp nói.

* Thêm nguồn điện tại chỗ, tăng sức mạnh cho hệ thống

Theo ông Lê Quang Thanh, Phó Giám đốc Công ty Điện lực Nghệ An, trong đợt nắng nóng tháng 5 và tháng 6 vừa qua, phụ tải cực đại của tỉnh đạt khoảng 1.310 MW, tăng gần 15% so với cùng kỳ năm trước. Áp lực tăng nhanh nhất tập trung tại các khu công nghiệp như VSIP, WHA, khi nhiều doanh nghiệp FDI liên tục mở rộng sản xuất, trong khi nhu cầu điện sinh hoạt của người dân cũng tăng mạnh vào buổi tối.

Để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế 2 con số trên địa bàn tỉnh trong các tháng cuối năm nay, Công ty Điện lực Nghệ An đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp từ đầu tư lưới điện, hiện đại hóa vận hành đến tuyên truyền sử dụng điện tiết kiệm và phát triển điện mặt trời tự sản, tự tiêu.

"Công ty giao Trung tâm Thí nghiệm điện trực tiếp tư vấn cho từng khách hàng từ khảo sát kỹ thuật đến lựa chọn công suất phù hợp. Đến nay, trên địa bàn đã phát triển khoảng 1.200 kWp điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu", ông Thanh cho biết.

Nửa đầu năm 2026, Tổng công ty Điện lực miền Bắc đã phát triển 8.500 khách hàng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu với tổng công suất gần 394,5 MW. Ảnh: Huy Hùng - TTXVN

Trên thực tế, trong nửa đầu năm 2026, Tổng công ty Điện lực miền Bắc (EVNNPC) đã phát triển 8.500 khách hàng điện mặt trời mái nhà tự sản, tự tiêu với tổng công suất gần 394,5 MW. Riêng tháng 6, có hơn 2.000 khách hàng mới tham gia, vượt xa kế hoạch đề ra.

Song song với đó, EVNNPC triển khai 16 dự án điện mặt trời tại trụ sở các đơn vị với tổng công suất hơn 7 MWp. Đến cuối tháng 6, có 148 vị trí đã đưa vào vận hành, góp phần giảm phụ tải giờ cao điểm và lan tỏa văn hóa sử dụng năng lượng xanh trên địa bàn 17 tỉnh thành phố phía Bắc.

Từ những con số này có thể thấy, phát triển điện mặt trời mái nhà không đơn thuần là giải pháp tiết kiệm điện cho từng hộ gia đình hay doanh nghiệp, mà đang từng bước trở thành cấu phần quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Nghị quyết số 70-NQ/TW xác định an ninh năng lượng phải dựa trên hệ thống năng lượng đa dạng, hiện đại, có khả năng thích ứng cao. Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng cùng mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số, việc phát triển các nguồn điện phân tán như điện mặt trời mái nhà sẽ góp phần giảm áp lực đầu tư nguồn điện tập trung, hạn chế quá tải lưới điện và nâng cao tính linh hoạt của hệ thống.

Khi mỗi mái nhà xưởng đều có thể trở thành một "nhà máy điện mini", khi mỗi doanh nghiệp chủ động hơn về năng lượng và khi ngành điện tiếp tục đóng vai trò kiến tạo, Nghị quyết 70 sẽ không chỉ dừng lại ở những mục tiêu trên giấy. Từ những công trình rất đời thường giữa nắng gió miền Trung hôm nay, một nền kinh tế xanh hơn, bền vững hơn và đủ năng lượng để tăng trưởng mạnh mẽ đang hình thành.