Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu làm chủ các công nghệ chiến lược, bài toán lớn không chỉ nằm ở việc lựa chọn công nghệ nào để ưu tiên mà còn là cách phân bổ nguồn lực sao cho không dàn trải, tránh chạy theo xu hướng nhưng thiếu khả năng thương mại hóa và hình thành chuỗi giá trị trong nước.

Thực tế cho thấy, nhiều lĩnh vực công nghệ đòi hỏi nguồn lực đầu tư rất lớn, thời gian phát triển dài và sự phối hợp liên ngành. Nếu danh mục ưu tiên quá rộng, việc hỗ trợ có thể bị phân tán, khó tạo ra các sản phẩm đủ sức cạnh tranh hoặc tác động trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế.

Theo TS Đoàn Nam Thái - CEO AVATECH, nếu danh mục công nghệ ưu tiên quá rộng, nguồn lực đầu tư của Nhà nước và doanh nghiệp sẽ bị phân tán, khó hình thành được các doanh nghiệp đầu tàu hoặc chuỗi sản xuất đủ sức cạnh tranh quốc tế.

Theo ông Thái, nhiều quốc gia chỉ lựa chọn một số lĩnh vực thật sự có lợi thế để tập trung đầu tư dài hạn, từ đó tạo ra hệ sinh thái công nghiệp và thị trường cho sản phẩm công nghệ. Vì vậy, việc xây dựng danh mục theo hướng tinh gọn, gắn với nhu cầu thị trường và năng lực doanh nghiệp trong nước là hướng đi cần thiết.

Trao đổi về vấn đề này, ông Hoàng Anh Tú - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, cơ chế đặt hàng, giao nhiệm vụ và phân bổ nguồn lực cho phát triển công nghệ chiến lược hiện đã được quy định tại Nghị định 267, 265 cùng Thông tư 39 và Thông tư 44.

Theo ông Tú, trên cơ sở danh mục công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược, các bộ, cơ quan sẽ đặt hàng nhiệm vụ phát triển công nghệ, sản phẩm chiến lược. Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm tổng hợp, báo cáo Tổ công tác Chính phủ về phát triển công nghệ chiến lược. Sau khi có ý kiến của Tổ công tác, Bộ sẽ trình cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ cho các bộ, cơ quan liên quan.

Đáng chú ý, việc xác định công nghệ chiến lược được xây dựng dựa trên nhiều nguyên tắc nhằm bảo đảm tính thực tiễn và hiệu quả. Theo ông Hoàng Anh Tú, nguyên tắc đầu tiên là bám sát chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước; Thủ tướng Chính phủ và Phó Thủ tướng Chính phủ về yêu cầu xây dựng danh mục theo hướng tinh gọn.

Bên cạnh đó, việc điều chỉnh, bổ sung danh mục vẫn bảo đảm tính kế thừa từ Quyết định số 1131/QĐ-TTg ngày 12.6.2025 của Thủ tướng Chính phủ. Các công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược cũng phải đáp ứng tiêu chí quy định tại Điều 5, Điều 6 của Luật Công nghệ cao số 133/2025/QH15.

Ông Tú cho biết việc xác định công nghệ chiến lược còn dựa trên ba yếu tố cốt lõi gồm nhu cầu phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; lợi thế, tiềm năng của các ngành công nghiệp trong nước; khả năng hình thành chuỗi giá trị và thị trường cho sản phẩm công nghệ.

“Danh mục mới có số lượng công nghệ và sản phẩm công nghệ chiến lược ít hơn danh mục tại Quyết định 1131. Các công nghệ, sản phẩm được bổ sung lần này tập trung nhiều vào những lĩnh vực có lợi thế, tiềm năng của các ngành công nghiệp trong nước, đã có thị trường và có tác động lớn, trực tiếp đến phát triển kinh tế”, ông Tú chia sẻ.

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, hiện Bộ Khoa học và Công nghệ đang phối hợp với nhiều Bộ, cơ quan để rà soát, hoàn thiện danh mục. Hiện Bộ đã gửi hồ sơ xin ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp.

Không chỉ tập trung vào lựa chọn công nghệ ưu tiên, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp phát triển công nghệ chiến lược cũng được đặt ra nhằm giải bài toán nguồn lực cho doanh nghiệp trong nước.

Ông Hoàng Anh Tú cho biết Nhà nước sẽ hỗ trợ doanh nghiệp phát triển công nghệ, sản phẩm công nghệ chiến lược thông qua nhiều hình thức như đặt hàng và tài trợ nhiệm vụ khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo; ưu đãi về thuế, đấu thầu, đầu tư; hỗ trợ hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm và trung tâm nghiên cứu.

Đáng chú ý, theo ông Tú, các chính sách ưu đãi tài chính không có sự phân biệt giữa tập đoàn lớn và doanh nghiệp khởi nghiệp khi tham gia phát triển công nghệ chiến lược.