Sau hơn 50 năm thiết lập quan hệ ngoại giao (1973), Việt Nam và Canada đã phát triển ngày càng thực chất; trong đó, thương mại là điểm sáng với kết quả tích cực và dư địa hợp tác còn lớn. Canada hiện là đối tác thương mại lớn thứ hai của Việt Nam tại khu vực châu Mỹ, trong khi Việt Nam là đối tác thương mại lớn nhất của Canada trong ASEAN. Vì vậy, chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Canada sẽ tạo bước tiến thực chất và triển vọng đưa quan hệ Việt Nam- Canada phát triển lên tầm cao mới trong bối cảnh hai nước cùng đẩy mạnh đa dạng hóa quan hệ kinh tế, chuỗi cung ứng và hợp tác trong các lĩnh vực chiến lược.

Quan hệ bổ trợ

Bà Trần Thu Quỳnh, Tham tán Thương mại, Trưởng Thương vụ Việt Nam tại Canada cho biết: Trong khuôn khổ quan hệ Đối tác toàn diện được thiết lập từ năm 2017, hợp tác công nghiệp giữa Việt Nam và Canada được định hình và thúc đẩy thông qua các thiết chế nhiều tầng nấc, tiêu biểu là cơ chế Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế (JEC) được thành lập từ năm 2022 và Hiệp định CPTPP.  Mặc dù đã có nền tảng thể chế và định hướng cấp Chính phủ rất thuận lợi, hiện trạng hợp tác công nghiệp giữa hai nước vẫn còn ở mức độ khiêm tốn, chưa tương xứng với tiềm năng. 

Cofidec đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe, nâng tầm giá trị nông thủy sản Việt Nam trên bản đồ xuất khẩu toàn cầu. Ảnh: Phan Phương - TTXVN

Theo bà Trần Thu Quỳnh, giao thương công nghiệp song phương chủ yếu vẫn tập trung vào mặt hàng thành phẩm tiêu dùng hoặc linh kiện điện tử gia công thông thường. Các dự án FDI quy mô lớn của Canada vào ngành chế tạo công nghệ cao tại Việt Nam còn rất hạn chế. Ngược lại, sự hiện diện của doanh nghiệp sản xuất công nghiệp Việt Nam tại thị trường Canada mới chỉ ở giai đoạn khởi đầu. Hai bên hầu như chưa hình thành chuỗi liên kết sản xuất chặt chẽ để chia sẻ công nghệ nguồn, liên danh gia công sâu hay tối ưu hóa quy tắc xuất xứ trong CPTPP.

Tuy nhiên, Canada đang tái định hình chính sách công nghiệp đồng thời đẩy mạnh đa dạng hóa thương mại ra ngoài thị trường Hoa Kỳ. Những chuyển động này đang gặp thuận lợi với nhu cầu nâng cao năng lực tự chủ công nghiệp và giá trị gia tăng của Việt Nam theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, số 59-NQ/TW về hội nhập quốc tế trong tình hình mới và số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân.

Đặc biệt, Canada đang tích cực củng cố ngành công nghiệp nền tảng và tái cơ cấu mạng lưới sản xuất, tìm kiếm sự liên kết sâu rộng hơn với đối tác thương mại tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Ở chiều ngược lại, Việt Nam đã vươn lên thành một trong những trung tâm sản xuất chế tạo, gia công cơ khí chính xác và lắp ráp vi điện tử năng động hàng đầu khu vực. Sự kết hợp này mở ra không gian rộng lớn để hai bên không chỉ mua bán, gia công cho nhau mà còn cùng đầu tư, phát triển sản phẩm và chuyển giao công nghệ, qua đó cùng nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.

Một trong những thế mạnh công nghiệp nổi bật của Canada là ngành luyện kim. Canada sở hữu các tổ hợp luyện thép lớn tại Ontario với thế mạnh về thép tấm, thép hợp kim và thép chất lượng cao phục vụ công nghiệp ô tô, năng lượng và xây dựng, cùng hệ thống nghiên cứu vật liệu kim loại chuyên sâu như phòng thí nghiệm CanmetMATERIALS. Canada cũng đi đầu trong phát triển công nghệ luyện nhôm không phát thải khí nhà kính trực tiếp.

Hợp tác với Canada có thể mở ra hướng chuyển giao công nghệ luyện kim và luyện thép xanh, nghiên cứu vật liệu kim loại tiên tiến và đào tạo đội ngũ kỹ sư luyện kim giúp Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ. Đồng thời, Canada có thể giúp Việt Nam tiếp cận nguồn vật tư nhằm đáp ứng rào cản xanh của thị trường quốc tế.

Trong lĩnh vực cơ khí chính xác, Canada sở hữu hệ sinh thái công nghệ cao với tiêu chuẩn an toàn và kiểm định đạt chuẩn quốc tế khắt khe trải rộng từ công nghiệp hàng không vũ trụ; công nghiệp ô tô với công nghệ tự động hóa dây chuyền lắp ráp; đến các giải pháp cảm biến, robot và cơ khí chính xác chuyên dụng. 

Đặc biệt, Canada là quốc gia sở hữu công nghệ lò phản ứng CANDU và là quốc gia G7 đầu tiên triển khai xây dựng lò phản ứng module nhỏ (SMR) nối lưới tại Darlington (Ontario). Đây là dư địa thuận lợi để nhà sản xuất cơ khí trong nước nâng chuẩn kỹ thuật, tham gia vào mạng lưới thầu phụ cung ứng linh kiện cấp hai, cấp ba cho ngành công nghiệp hàng không, phương tiện giao thông và chuỗi cung ứng chế tạo thiết bị cho dự án SMR quốc tế.

Đối với ngành hóa chất, hóa dầu và vật liệu pin, Canada nắm giữ nguồn nguyên liệu hydrocarbon dồi dào từ dầu cát và khí tự nhiên cùng trữ lượng khoáng sản thiết yếu phong phú. Năng lực này phù hợp với nhu cầu nguyên liệu đầu vào rất lớn của các ngành phân bón, hóa chất, nhựa kỹ thuật và sản xuất pin xe điện tại Việt Nam.

Bên cạnh đó, Canada là một trong những nhà cung cấp hàng đầu thế giới về kim loại phục vụ chuyển dịch năng lượng và uranium, Việt Nam lại sở hữu tiềm năng lớn về đất hiếm và vonfram. Sự kết hợp này mở ra tiềm năng hợp tác trong việc tiếp nhận công nghệ tinh luyện sâu, chia sẻ tiêu chuẩn kỹ thuật và cùng nghiên cứu phát triển các dòng vật liệu tiên tiến phục vụ ngành công nghiệp tương lai. 

Việc kết hợp nguồn nguyên liệu ôn đới chất lượng cao của Canada như lúa mì, hạt cải dầu,... với nông sản nhiệt đới, thủy hải sản và nguồn sinh khối dồi dào của Việt Nam, cùng công nghệ bảo quản lạnh và chế biến sinh học tiên tiến, mở ra hướng phát triển dòng thực phẩm giá trị gia tăng cao và mô hình kinh tế tuần hoàn.

Tại Kỳ họp lần III Ủy ban Hỗn hợp về Kinh tế Việt Nam - Canada (JEC 3), Thứ trưởng Bộ Công Thương Phan Thị Thắng đánh giá quan hệ kinh tế Việt Nam - Canada thời gian qua tiếp tục phát triển tích cực và thực chất. Kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt gần 8,6 tỷ USD, duy trì đà tăng trưởng mạnh kể từ khi Hiệp định CPTPP có hiệu lực. Đặc biệt, xuất khẩu của Việt Nam sang Canada tăng 18,2% trong năm 2025, đạt 7,5 tỷ USD và trong 4 tháng đầu năm tăng 25%.

Trong khi đó, xuất khẩu của Canada sang Việt Nam năm 2025 tăng 24% và tiếp tục tăng tới 62% trong 4 tháng đầu năm 2026 so với cùng kỳ năm trước, phản ánh tính bổ trợ ngày càng cao giữa hai nền kinh tế cũng như hiệu quả của các nỗ lực thúc đẩy hợp tác thương mại và đầu tư giữa hai nước.

Đặc biệt, trong khuôn khổ kỳ họp, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) và Văn phòng Xúc tiến Xuất khẩu Canada (TFO) đã ký kết Văn kiện Dự án “Hỗ trợ thương mại vì sự tăng trưởng kinh tế bền vững, bao trùm và thích ứng cao” (TRISEG) tại Việt Nam trong giai đoạn 2026 – 2030 nhằm hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam, đặc biệt là doanh nghiệp do phụ nữ làm chủ nâng cao năng lực sản xuất, xuất khẩu trong các ngành nông sản chủ lực.

Thông qua hợp tác với TFO Canada, Cục Xúc tiến thương mại sẽ có thêm cơ sở để xây dựng năng lực dài hạn cho hệ thống xúc tiến thương mại Việt Nam, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận hiệu quả hơn với thị trường Canada và thị trường nhập khẩu có tiêu chuẩn cao, đóng góp tích cực vào mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng thương mại bền vững giữa hai nước.

Nhiều dư địa phát triển

Để hiện thực hóa tiềm năng giữa Việt Nam và Canada, bà Trần Thu Quỳnh cho rằng: Hai bên có thể tập trung hình thành cơ chế trao đổi chuyên trách về liên kết công nghiệp và chuỗi cung ứng trong khuôn khổ JEC. Triển khai chương trình kết nối nhà cung ứng Việt Nam với các tập đoàn Canada trong các ngành hàng không, ô tô, thiết bị năng lượng và SMR. Hợp tác về tiêu chuẩn và đánh giá sự phù hợp, nâng cao năng lực chứng nhận cho doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực hàng không, thiết bị điện, linh kiện máy móc cũng như chứng nhận dấu chân carbon của vật liệu. 

Xoài Đồng Tháp hiện được xuất khẩu sang nhiều nước trên thế giới. Ảnh: Hữu Chí - TTXVN

Cùng đó, thúc đẩy đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp nhỏ và vừa thông qua dự án R&D chung về tự động hóa sản xuất và vật liệu mới, kết nối hình thành liên danh sản xuất và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Hình thành chuỗi giá trị pin và vật liệu tiên tiến, liên kết nguồn tiền chất pin của Canada với sản xuất pin tại Việt Nam và hợp tác công nghệ chế biến sâu vật liệu. Tăng cường quảng bá, hướng dẫn doanh nghiệp tận dụng quy tắc cộng gộp xuất xứ của CPTPP để cùng xây dựng chuỗi giá trị chung.

Ngoài ra, hai bên có thể khuyến khích tổ chức tài chính và tín dụng của Canada tham gia các dự án khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái tại Việt Nam, đồng thời thúc đẩy hợp tác nghiên cứu về chế biến sâu khoáng sản thiết yếu và thiết kế vi mạch giữa viện nghiên cứu, trường đại học của hai nước.

Đặc biệt, việc Thương vụ ra mắt chuyên mục “Hàng Việt Nam tại Canada” là bước đi nằm trong chiến lược dài hạn, xây dựng cầu nối thương mại - đầu tư cân bằng, bền vững giữa hai nền kinh tế. Đây là bước đi nằm trong chiến lược dài hạn, xây dựng cầu nối thương mại - đầu tư cân bằng, bền vững giữa hai nền kinh tế, trong bối cảnh mục tiêu tăng gấp đôi kim ngạch song phương vào năm 2030.

Do đó, Thương vụ sẽ cập nhật thường xuyên liên quan đến thay đổi về tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như trường hợp bị thu hồi và cảnh báo hoặc tiêu hủy để khuyến cáo doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình sản xuất. Đặc biệt, Thương vụ cũng phối hợp với các bộ ngành sở tại mời chuyên gia hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ của Việt Nam trong lĩnh vực thực phẩm chế biến để đáp ứng được tiêu chuẩn chất lượng khi đưa hàng vào thị trường này.