Tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển nguồn, lưới điện

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6, sáng 21/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cùng đại diện các bộ, ngành, cơ quan, doanh nghiệp liên quan tham dự Phiên họp.

Trình bày tóm tắt tờ trình về dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn cho biết, Bộ Công Thương được Chính phủ giao chủ trì soạn thảo, xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực với 3 nội dung chính:

Một là, về sự cần thiết ban hành dự án Luật.

Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết, dự án Luật nhằm thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng về phát triển điện lực, đảm bảo tính đồng bộ và tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách tại Luật Điện lực số 61/2024/QH15 của Quốc hội và Nghị quyết số 253/2025/QH15 về các cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 - 2030.

Hai là, về mục đích quan điểm xây dựng dự án Luật.

Theo Thứ trưởng Bộ Công Thương, việc xây dựng dự án Luật phải đáp ứng thể chế chủ trương đường lối của Đảng trên cơ sở kế thừa phát huy quy định còn phù hợp của Luật Điện lực số 61/2024/QH15 và khắc phục những bất cập của pháp luật hiện hành; tăng cường năng lực quản lý nhà nước.

Dự án Luật nhằm đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, bảo đảm kiểm soát quyền lực; phòng chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ; tạo điều kiện cho phát triển các nguồn và lưới điện, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia vững chắc; góp phần thực hiện thành công chiến lược phát triển kinh tế xã hội, góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Ba là, về quá trình xây dựng dự án Luật.

Thực hiện Nghị quyết số 119/2026/UBTVQH15 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về điều chỉnh Chương trình lập pháp năm 2026, dự án Luật đã được Bộ Công Thương - cơ quan chủ trì soạn thảo lấy ý kiến các chuyên gia, nhà khoa học, doanh nghiệp, các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan tổ chức có liên quan; Bộ Tư pháp thẩm định theo đúng quy định của luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật.

Cắt giảm, đơn giản hóa nhiều thủ tục hành chính

Cũng theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, dự thảo Luật gồm 3 điều, trong đó sửa đổi, bổ sung chủ yếu 23 điều, bãi bỏ 3 điều; bổ sung thay thế bãi bỏ một số từ, cụm từ, một số điều để đảm bảo sự thống nhất; loại bỏ cách hiểu khác nhau về các quy định của luật hiện hành. Các nội dung sửa đổi bổ sung trọng tâm gồm:

Thứ nhất, về đầu tư xây dựng dự án điện lực: Từ khoản 4 đến khoản 9 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi bổ sung một số quy định về quy hoạch phát triển điện lực; phương hướng phát triển mạng lưới cấp điện và triển khai quy hoạch điện; lựa chọn nhà đầu tư dự án điện theo hướng bỏ chủ trương đầu tư và áp dụng giá điện trúng thầu; hiệu chỉnh quy định về hợp đồng dự án theo PPP, bổ sung trường hợp dự án đầu tư lưới điện truyền tải theo hình thức PPP nhằm thu hút các nguồn lực xã hội hóa.

Thứ hai, về phát triển điện năng lượng tái tạo, năng lượng mới: Từ khoản 10 đến khoản 12 Điều 1 dự thảo Luật, sửa đổi bổ sung quy định về phát triển năng lượng tái tạo, năng lượng mới bao gồm: điện gió ngoài khơi, hệ thống lưu trữ điện để tăng cường giám sát việc khai thác sử dụng tài nguyên hiệu quả.

Dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung để bảo đảm tính khả thi trong thực tiễn và phù hợp với từng thời kỳ phát triển.

Thứ ba, về cấp phép hoạt động điện lực: Từ khoản 13 đến khoản 15 Điều 1 của dự thảo Luật, sửa đổi bổ sung một số quy định về điều kiện cấp phép hoạt động điện lực, các trường hợp miễn trừ thấy phép hoạt động điện lực và bãi bỏ một số quy định cách giảng đơn giản hóa thủ tục hành chính.

Thứ tư, về thị trường điện, mua bán điện và vận hành hệ thống điện: Từ khoản 16 đến khoản 20 Điều 1 dự thảo luật, sửa đổi bổ sung một số điều để bảo đảm triển khai các cấp độ phát triển và thiết kế thị trường điện cạnh tranh phù hợp với chủ trương, chính sách của Đảng và đòi hỏi của thực tiễn.

Đồng thời, mở rộng đối tượng tham gia cơ chế mua bán điện trực tiếp, bổ sung quy định các trường hợp ngừng, giảm mức cung cấp điện phù hợp với các luật khác có liên quan và hiệu chỉnh một số quy định về thanh toán, trách nhiệm bảo đảm chất lượng điện năng và giao Chính phủ quy định phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Thứ năm, về cơ chế giá điện và giá dịch vụ điện: Từ khoản 21 đến khoản 22 Điều 1 dự thảo Luật, chủ yếu điều chỉnh quy định về lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện giữa các nhóm khách hàng, bám sát làm rõ các giá hợp đồng mua bán điện đối với một số loại hình nguồn điện và cơ chế giá điện hỗ trợ; khuyến khích đầu tư phù hợp với các dự án điện năng lượng tái tạo, năng lượng mới, hệ thống lưu trữ điện và các loại hình điện lực khác theo yêu cầu phát triển kinh tế xã hội trong từng thời kỳ.

Về thủ tục hành chính và phân cấp phân quyền, Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh, dự thảo Luật đã bãi bỏ 3 thủ tục hành chính, phát sinh một thủ tục hành chính mới. Cùng với đó, sửa đổi bổ sung 19 thủ tục hành chính hiện hữu để thực hiện chủ trương đơn giản hóa thủ tục hành chính; tách các thủ tục hành chính phức tạp thành các thủ tục hành chính riêng biệt phù hợp với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp; qua đó đạt được mục tiêu đơn giản hóa thủ tục công khai minh bạch và cắt giảm chi phí tuân thủ cho các doanh nghiệp tham gia hoạt động điện lực.

Đáng chú ý, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho rằng, dự thảo Luật được xây dựng theo hướng phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước ở trung ương và địa phương trong việc xây dựng chính sách, thực hiện chức năng nhiệm vụ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Dự thảo Luật tương thích với các điều ước và cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên; bảo đảm yêu cầu về quốc phòng, an ninh, bình đẳng giới, chính sách dân tộc và thực hiện quy định của Đảng về phòng chống tham nhũng, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ. Dự án Luật được xây dựng trên nguyên tắc bảo đảm, nguyên tắc công khai, minh bạch, không tạo cơ chế xin cho, không tạo môi trường gây sinh hành vi lạm dụng quyền lực hoặc các hành vi vi phạm pháp luật khác.

Chỉ sửa đổi những vấn đề thực sự cấp thiết

Trình bày báo cáo thẩm tra sơ bộ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Nguyễn Thanh Hải cho biết, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành sự cần thiết và phạm vi sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điện lực nhằm tập trung thể chế hóa các chủ trương mới của Đảng; tháo gỡ khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn và bảo đảm đồng bộ với pháp luật có liên quan; thực hiện mạnh mạnh mẽ chủ trương phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh, tạo thuận lợi cho hoạt động điện lực. Hồ sơ dự án Luật cơ bản đáp ứng yêu cầu để trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội xem xét, cho ý kiến.

Tuy nhiên, Chủ nhiệm Ủy ban Nguyễn Thanh Hải đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát, chỉ sửa đổi những vấn đề thực sự cấp thiết, đã đủ rõ, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn; những chính sách mới, tác động lớn phải được đánh giá đầy đủ trước khi luật hóa; những vấn đề vượt thẩm quyền của Quốc hội phải báo cáo và xin ý kiến của cấp có thẩm quyền; quán triệt và thực hiện nghiêm các yêu cầu về kiểm soát quyền lực, phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ trong công tác xây dựng pháp luật.

Cho ý kiến về cơ chế giá điện, giá dịch vụ về điện và phân bổ rủi ro, Thường trực Ủy ban cơ bản tán thành nguyên tắc giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, tạo điều kiện huy động nguồn lực đầu tư, từng bước xóa bỏ bù chéo và phát triển thị trường điện cạnh tranh.

Tuy nhiên, cách quy định như dự thảo về giá hợp đồng mua bán điện phải “bảo đảm thu hồi đầy đủ” chi phí, vốn đầu tư và lợi nhuận hợp lý có thể được hiểu là Nhà nước bảo đảm kết quả tài chính cho nhà đầu tư. Chính vì vậy, đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo thể hiện rõ giá điện được hình thành trên cơ sở chi phí hợp lý, hợp lệ, hiệu quả đầu tư, mức độ rủi ro và điều kiện thị trường; không chuyển toàn bộ rủi ro đầu tư, kinh doanh sang Nhà nước, bên mua điện hoặc người sử dụng điện.

Về chính sách xóa bỏ bù chéo và hỗ trợ tiền điện, Thường trực Ủy ban đề nghị làm rõ phạm vi, đối tượng và lộ trình thực hiện; đồng thời phân biệt rõ việc xóa bỏ bù chéo trong giá điện với chính sách hỗ trợ trực tiếp cho hộ nghèo, hộ chính sách và người dân tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.

“Việc hỗ trợ cần có tiêu chí, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng, công khai, minh bạch, không để quá trình thị trường hóa giá điện làm ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận điện của các nhóm đối tượng cần được Nhà nước hỗ trợ”, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường lưu ý.

Ngoài ra, Thường trực Ủy ban cũng đề nghị Chính phủ, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục hoàn thiện các văn bản quy định chi tiết, cơ sở dữ liệu, nhân lực và các điều kiện tổ chức thực hiện, bảo đảm các cơ chế mới về đầu tư dự án điện lực, điện gió ngoài khơi, lưu trữ điện, DPPA, giá điện và cấp phép có thể triển khai ngay khi Luật có hiệu lực; không để phát sinh khoảng trống pháp lý hoặc tình trạng Luật có hiệu lực nhưng phải chờ văn bản hướng dẫn.

Dự thảo Luật phù hợp với hiến pháp, chủ trương đường lối của Đảng, pháp luật của nhà nước, không lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ; thể chế hóa các nội dung về ứng dụng thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia tại Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia và Nghị quyết 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.