Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương
IGIP IGIP

Thứ sáu, 20/11/2026 | 02:37

Công nghiệp chế tạo

Đầu tư nhân lực để theo kịp nhà máy thông minh

19/11/2026
Khảo sát trong ngành ô tô ghi nhận tỷ lệ lựa chọn đầu tư tự động hóa cao hơn tỷ lệ mở rộng đào tạo. Trong bối cảnh AI chuyên ngành ngày càng hỗ trợ công việc kỹ thuật trong nhà máy, kế hoạch đổi mới công nghệ của doanh nghiệp cần được xem xét đồng thời với việc nâng cao kỹ năng và lưu giữ kinh nghiệm của người lao động.

Tự động hóa cần đi cùng đào tạo

Trong bài viết ngày 10/11/2026, Automotive Manufacturing Solutions (AMS) dẫn khảo sát AMS/ABB Automotive Manufacturing Outlook Survey 2025 được thực hiện với 473 người tham gia từ các nhà sản xuất ô tô, nhà cung cấp và đơn vị chuyên môn. Kết quả thể hiện 31% người trả lời cho biết đang đầu tư vào tự động hóa và robot, trong khi 19% mở rộng đào tạo, nâng cao kỹ năng.

Tại cuộc trao đổi được AMS tường thuật, Raidan Lage, điều phối viên nhà máy thông minh khu vực tại ZF Friedrichshafen AG - một tập đoàn công nghệ và sản xuất linh kiện ô tô hàng đầu thế giới đến từ Đức, và Lazola Tutani, quản lý sản xuất tại Continental, nhấn mạnh đào tạo tại chỗ và tạo cơ hội thăng tiến cho nhân viên. Theo những người được khảo sát, mỗi nhà máy cần được đánh giá mức độ sẵn sàng trước khi lựa chọn công nghệ và lưu ý người lao động cần hiểu nguyên lý và quy trình để nhận ra khi máy thực hiện sai.

Để xem xét hiệu quả của dự án, kế hoạch mua sắm thiết bị cần xác định cả người vận hành, người xử lý sự cố và cách kiểm tra năng lực của những người liên quan. Công suất thiết kế chỉ phát huy được khi nhà máy có đủ kỹ năng để duy trì sản xuất ổn định.

Ảnh: Công nhân nhà máy sản xuất lắp ráp ô tô. Nguồn: VIA

Giữ lại kinh nghiệm từ xưởng sản xuất

Một phần năng lực vận hành nằm ở kinh nghiệm khó thể hiện đầy đủ trong sổ tay hay tài liệu nào như tiếng động bất thường, dấu hiệu mòn dao hay cách khoanh vùng lỗi sau nhiều năm làm việc. Phần “tri thức thầm lặng” này có nguy cơ mất đi khi nhân sự lành nghề nghỉ việc hoặc nghỉ hưu mà kinh nghiệm chưa được truyền lại.

Bản sao kỹ thuật số có thể hỗ trợ mô phỏng và kiểm tra các tình huống vận hành. Trong khi thực tế tăng cường (AR) bổ sung hướng dẫn ngay tại vị trí thao tác thì thực tế ảo (VR) tạo môi trường luyện tập. Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ quốc gia Mỹ (NIST) nhận định thực tế tăng cường và thực tế ảo (AR/VR) có thể giúp lặp lại nội dung đào tạo theo cùng chuẩn chất lượng, an toàn và hỗ trợ chuyển giao kỹ năng giữa người lao động.

Hiệu quả của các công cụ này phụ thuộc vào chất lượng mô hình và hướng dẫn. Báo cáo NIST tháng 7/2026 về bản sao số nhấn mạnh những thách thức về kiểm chứng mô hình, khả năng kết nối dữ liệu và mức độ sẵn sàng của nhân lực. Với doanh nghiệp, một cách triển khai là ghi nhận tình huống lỗi và cách khắc phục đã được xác nhận, sau đó cập nhật thành hướng dẫn và bài thực hành có người giàu kinh nghiệm kèm cặp.

AI chuyên ngành hỗ trợ từng công việc sản xuất

Ngày 12/11, Anthropic giới thiệu Claude for Manufacturing, phần mở rộng dành cho nhóm làm việc trong sản xuất với 17 nhóm tác vụ được thiết kế sẵn. Theo hãng, công cụ có thể dự thảo báo giá, tổng hợp báo cáo sản xuất, đối chiếu hồ sơ chất lượng và gợi ý nguyên nhân sự cố từ tài liệu của nhà máy. Các kết nối ban đầu gồm Autodesk Fusion, Infor, Microsoft 365 và Oracle NetSuite.

Hãng này cũng nhấn mạnh giới hạn trong triển khai rằng “công cụ không vận hành thiết bị”. Trong vận hành vẫn cần có người phụ trách kiểm tra và phê duyệt trước khi phát hành báo giá hay xác nhận biện pháp khắc phục lỗi. Đây là một ví dụ về AI chuyên ngành, thường được gọi là Vertical AI: tổ chức AI theo công việc cụ thể, dữ liệu và quy trình của ngành.

Để sử dụng AI chuyên ngành, nhà máy cần thống nhất mã sản phẩm, phiên bản bản vẽ, thời điểm ghi nhận số liệu và quyền truy cập. Kỹ sư cần đối chiếu kết quả AI với hồ sơ gốc và điều kiện vận hành thực tế. Doanh nghiệp nên thử nghiệm trên một nhóm công việc, đo số lỗi và thời gian rà soát trước khi mở rộng.

Gắn hỗ trợ công nghệ với năng lực của người lao động

Tại Việt Nam, hội nghị tổng kết dự án nhà máy thông minh khu vực phía Bắc ngày 28/10/2026 cho thấy một số kết quả từ chuẩn hóa quy trình và sử dụng dữ liệu. Có trường hợp công ty khi kết hợp tìm kiếm bản vẽ tương tự với hệ thống hoạch định nguồn lực doanh nghiệp (ERP), giúp thời gian lập báo giá giảm từ một ngày xuống không quá một giờ.

Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt yêu cầu tiếp thu, hấp thụ và làm chủ công nghệ, đồng thời đẩy mạnh chuyển giao tri thức, đào tạo nhân lực thông qua doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Trên cơ sở đó, các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp có thể tiếp tục nghiên cứu mô hình dùng chung môi trường thực hành, tư vấn dữ liệu và kiểm thử AI, phù hợp với nguồn lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Việc triển khai cần đặt trong khuôn khổ Luật Trí tuệ nhân tạo, có hiệu lực từ ngày 01/3/2026, cùng các quy định chuyên ngành. Khi thiết kế dự án, doanh nghiệp cần làm rõ dữ liệu nào được sử dụng, ai kiểm tra kết quả và ai có quyền phê duyệt thay đổi quy trình. Các chỉ tiêu như thời gian đào tạo đến khi làm việc độc lập, tỷ lệ lỗi và thời gian dừng máy sẽ giúp đánh giá phần đóng góp của công nghệ và kỹ năng vận hành.

Với công nghiệp Việt Nam, nâng cao năng lực cho người lao động ngay trong quá trình đổi mới thiết bị sẽ giúp doanh nghiệp tích lũy tri thức sản xuất, cải thiện năng suất và từng bước làm chủ những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn.

T.T.H.G

Tin liên quan:

Thúc đẩy chuyển đổi số, nâng cao năng lực sản xuất cho doanh nghiệp Việt (28/10/2026)

Luật Trí tuệ nhân tạo số 134/2025/QH15;

Thông tin của Chính phủ về các nội dung chính của Luật trí tuệ nhân tạo.

Tin cùng chuyên mục

Đầu tư nhân lực để theo kịp nhà máy thông minh

Khảo sát trong ngành ô tô ghi nhận tỷ lệ lựa chọn đầu tư tự động hóa cao hơn tỷ lệ mở rộng đào tạo. Trong bối cảnh AI chuyên ngành ngày càng hỗ trợ công việc kỹ thuật trong nhà máy, kế hoạch đổi mới công nghệ của doanh nghiệp cần được xem xét đồng thời với việc nâng cao kỹ năng và lưu giữ kinh nghiệm của người lao động.

19/11/2026