Tự chủ năng lượng, tạo nền tảng cho tăng trưởng

Thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, Báo Công Thương chủ trì, phối hợp với Cục Điện lực, Cục Năng lượng - Dầu khí, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số, Viện Năng lượng cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (Petrovietnam), Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn chủ trì Diễn đàn. Tham dự Diễn đàn có đại diện lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương và các tỉnh, thành phố; đại diện các đơn vị thuộc Bộ Công Thương; các tập đoàn năng lượng, hiệp hội, viện nghiên cứu, tổ chức quốc tế cùng các chuyên gia và doanh nghiệp.

Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn cho biết, Diễn đàn diễn ra sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 70-NQ/TW và Nghị quyết số 328/NQ-CP của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW. Nghị quyết số 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về Chiến lược An ninh quốc gia tiếp tục yêu cầu chuyển mạnh tư duy bảo đảm an ninh năng lượng từ “đủ cung” sang “an toàn - ổn định - tự chủ - bền vững”.

“Đó là định hướng xuyên suốt để chúng ta cùng nhìn nhận kết quả, chỉ rõ hạn chế và đề ra giải pháp trong thời gian tới”, Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh.

Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026-2030. Năng lượng vì vậy phải đi trước một bước; tự chủ năng lượng là nền tảng của tự chủ kinh tế. Nghị quyết số 70-NQ/TW đã đặt ra những mục tiêu định lượng rõ ràng đến năm 2030: Tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 150-170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất các nguồn điện khoảng 183-236 GW hoặc có thể cao hơn tùy nhu cầu hệ thống; tổng sản lượng điện khoảng 560-624 tỷ kWh; các cơ sở lọc dầu đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu trong nước; dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng. Đây là những cam kết chính trị của toàn ngành, là thước đo trực tiếp kết quả công tác chỉ đạo, điều hành.

Theo Thứ trưởng, Báo cáo công bố hôm nay khẳng định năm 2026 là năm hệ thống năng lượng nước ta chịu cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng. Nắng nóng lịch sử cùng hiện tượng El Niño đẩy phụ tải điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

“Trong 177 nước được Báo cáo khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó về năng lượng; chỉ 13 nước giữ được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam”, lãnh đạo Bộ Công Thương nói.

Giữ được vị trí ấy không phải điều hiển nhiên. Dưới sự lãnh đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư, sự đồng hành của Quốc hội, sự chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, sự vào cuộc của các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp, thể chế từng bước được khơi thông và chúng ta đã giữ vững 3 điều quan trọng.

Một là chúng ta giữ đủ điện trong một năm khó khăn chưa có tiền lệ. Công suất cực đại lập kỷ lục 57.537 MW ngày 24/6/2026; hệ thống vượt qua ba đợt nắng nóng cực đoan mà không phải cắt điện luân phiên; điện sản xuất và nhập khẩu chín tháng tăng 9,4%, ước cả năm đạt 356,2 tỷ kWh, tăng trên 10%.

Hai là chúng ta giữ được nguồn cung xăng dầu khi tuyến vận tải chiến lược bị phong tỏa. Hai cơ sở lọc dầu trong nước chạy vượt công suất thiết kế; nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ một lên hơn mười loại; Việt Nam chưa để xảy ra thiếu hụt, chưa phải sử dụng xăng dầu dự trữ quốc gia.

Ba là chúng ta giữ giá năng lượng trong tầm kiểm soát. Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu, tạm ứng Quỹ bình ổn giá; giá xăng bán lẻ trong nước ngày 26/10/2026 chỉ bằng khoảng 63% bình quân thế giới.

“Tuy vậy, Báo cáo cũng chỉ rõ những thách thức cần được tháo gỡ. Tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã lên 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025. Dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng so với mục tiêu 90 ngày; dầu thô chưa có dự trữ quốc gia. Phụ tải miền Bắc tăng cao. Nhiều dự án nguồn, lưới vẫn vướng cơ chế, mặt bằng và vốn”, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn chỉ ra.

Khơi thông nguồn lực, bảo đảm an ninh năng lượng

Năm 2027 sẽ khó khăn, năm 2028 còn khó khăn hơn. Nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền cao của năm 2026 trong khi nguồn điện nền mới chưa kịp vào vận hành. Công suất cực đại miền Bắc năm 2027 dự báo tăng cao và năm 2028 tiếp tục tăng. Tại Hội nghị ngày 7/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã yêu cầu, trong mọi trường hợp, phải cung ứng đủ năng lượng nói chung, đặc biệt là điện, cho nhu cầu phát triển kinh tế và đời sống nhân dân.

Để Diễn đàn đóng góp thiết thực, Thứ trưởng Bộ Công Thương gợi mở 5 nội dung trọng tâm.

Thứ nhất, về thể chế. Đề nghị các đại biểu nêu cụ thể những vướng mắc còn tồn tại và đề xuất giải pháp để rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Thứ hai, về bảo đảm đủ điện năm 2027-2028. Đề nghị Diễn đàn tập trung bàn giải pháp cho miền Bắc trong mùa khô năm 2027, đẩy nhanh các công trình nguồn, lưới bắt buộc vào vận hành năm 2027, đồng thời kiến nghị những quyết định cần đưa ra sớm cho năm 2028.

Thứ ba, về tự chủ nhiên liệu và dự trữ. Bài học Hormuz cho thấy lệ thuộc một nguồn hay một tuyến vận tải là rủi ro lớn nhất. “Tôi mong các chuyên gia, doanh nghiệp đề xuất giải pháp tăng dự trữ, giảm rủi ro về nguồn và tuyến nhập khẩu”, Thứ trưởng bày tỏ.

Thứ tư, về dự báo và điều hành. Năm 2026 cho thấy yêu cầu điều hành dựa trên dữ liệu. Đề nghị các chuyên gia chia sẻ kinh nghiệm nâng cao chất lượng dự báo, kết nối dữ liệu giữa đơn vị cung ứng, khách hàng và cơ quan quản lý.

Thứ năm, về chuyển dịch năng lượng, huy động vốn, tiết kiệm năng lượng và tự chủ công nghệ. Đề nghị các nhà đầu tư, tổ chức tài chính trao đổi thẳng thắn về điều kiện để các dự án năng lượng lớn huy động được vốn dài hạn; các doanh nghiệp, viện nghiên cứu chia sẻ kinh nghiệm tiết kiệm năng lượng và cách hợp tác làm chủ công nghệ.

Hơn một năm triển khai Nghị quyết số 70-NQ/TW là chặng đường khởi đầu cho những mục tiêu dài hạn. Những nỗ lực hôm nay cần được tiếp nối bằng tinh thần trách nhiệm, sự phối hợp và quyết tâm đưa các định hướng vào cuộc sống.

“Tôi tin tưởng Diễn đàn sẽ có nhiều ý kiến tâm huyết, sáng kiến thiết thực và thúc đẩy các cơ hội hợp tác mới. Bộ Công Thương trân trọng lắng nghe những đóng góp của các đại biểu để nghiên cứu, tiếp thu trong quá trình xây dựng và tổ chức thực hiện”, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nói.

Điểm nhấn của Diễn đàn là tọa đàm “An ninh năng lượng - Khơi thông nguồn lực, nâng cao tự chủ, tạo động lực tăng trưởng”, tập trung thảo luận bài toán cung ứng năng lượng phục vụ tăng trưởng trong giai đoạn mới; cơ cấu nguồn năng lượng quốc gia đáp ứng yêu cầu tăng trưởng và chuyển dịch năng lượng; kinh nghiệm quốc tế về chính sách mua bán điện từ các nguồn năng lượng tái tạo, góp phần phát triển thị trường điện cạnh tranh.