Biển đang mở ra một không gian phát triển mới với những cảng biển, trung tâm logistics, khu thương mại tự do, du lịch, công nghiệp ven biển và các nguồn năng lượng ngoài khơi. Để những tiềm năng ấy thực sự trở thành động lực tăng trưởng, hạ tầng phải được chuẩn bị từ sớm, trong đó điện cần đi trước một bước.

Tinh thần này được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh, khi kinh tế biển được xác định là một động lực tăng trưởng quan trọng, gắn với yêu cầu mở rộng không gian phát triển ra biển xa, biển sâu và các không gian biển mới.

Từ yêu cầu đó, cùng với quá trình đầu tư cảng biển, logistics, du lịch và hình thành các trung tâm kinh tế mới ven biển, bài toán bảo đảm nguồn điện, nâng cao năng lực truyền tải và độ tin cậy cung cấp điện đang được đặt ra ngày càng rõ nét. Tại các địa phương miền Trung hay miền Nam, ngành điện đã và đang đầu tư, nâng cấp lưới điện, ứng dụng công nghệ trong quản lý vận hành, đồng thời chuẩn bị hạ tầng để đón đầu các phụ tải mới và nguồn năng lượng tái tạo ngoài khơi.

Những công trình điện đó khi hoàn thành đưa vào sử dụng không chỉ giải quyết nhu cầu điện trước mắt, mà còn góp phần tạo nền tảng hạ tầng, mở thêm dư địa để các địa phương khai thác lợi thế từ biển, từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.

Điện phải đi trước một bước trong không gian phát triển mới

Biển đang được xác định là một không gian phát triển chiến lược của đất nước, vì vậy câu chuyện xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh không chỉ nằm ở những cảng nước sâu, trung tâm logistics, khu du lịch hay những dự án khai thác tiềm năng từ đại dương, mà phía sau những động lực tăng trưởng ấy phải là một hệ thống hạ tầng đủ mạnh, trong đó điện là một trong những điều kiện không thể thiếu.

Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh xác định kinh tế biển là một động lực tăng trưởng quan trọng, đồng thời đặt ra yêu cầu mở rộng không gian phát triển ra biển xa, biển sâu và các không gian biển mới. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030, tổng GRDP của các tỉnh, thành phố ven biển đóng góp trên 70% GDP cả nước, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân của các địa phương ven biển phấn đấu đạt trên 11%/năm, phát triển 6-10 GW điện gió ngoài khơi và hình thành 5-6 trung tâm kinh tế biển mạnh.

Những mục tiêu đó cho thấy một yêu cầu rất rõ, muốn kinh tế biển trở thành động lực tăng trưởng thì hạ tầng năng lượng không thể chạy sau nhu cầu. Một cảng biển quy mô lớn, khu thương mại tự do, trung tâm logistics hay khu công nghiệp ven biển chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được bảo đảm nguồn điện ổn định, chất lượng và có dự phòng, trong khi những nguồn năng lượng mới ngoài khơi cũng đòi hỏi hệ thống truyền tải phải được chuẩn bị đồng bộ để giải tỏa công suất.

Thực tế tại miền Trung cho thấy ngành điện đang từng bước chuẩn bị cho yêu cầu này. Theo Quy hoạch điện VIII, đến năm 2030, trên địa bàn 7 tỉnh do Tổng công ty Điện lực miền Trung (EVNCPC) quản lý dự kiến có khoảng 50.000 MW nguồn điện được đưa vào vận hành, trong khi nhu cầu phụ tải hiện nay khoảng 5.000 MW và đến năm 2030 dự kiến khoảng trên dưới 10.000 MW. Khoảng cách khá lớn giữa nguồn điện và phụ tải tại chỗ đặt ra yêu cầu phát triển đồng bộ lưới điện, cân đối cung - cầu từng khu vực và nâng cao năng lực truyền tải.

Đáng chú ý, cả 7 tỉnh EVNCPC quản lý đều có đường bờ biển dài, nơi tập trung nhiều hoạt động nuôi trồng thủy sản, du lịch, dịch vụ, công nghiệp và cảng biển. Vì vậy, đầu tư lưới điện ở khu vực này không đơn thuần giải quyết nhu cầu phụ tải hiện hữu mà còn phải tính đến những nhu cầu mới sẽ xuất hiện khi không gian kinh tế biển được mở rộng.

Tại Quảng Trị, ông Hoàng Hiếu Trung, Giám đốc Công ty Điện lực Quảng Trị cho biết, cùng với lợi thế về cảnh quan và du lịch, các khu vực ven biển đang trở thành một trong những địa bàn phát triển quan trọng của tỉnh. Để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng cao, các tuyến lưới điện cấp cho khu vực ven biển được đầu tư theo tiêu chí N-1, bảo đảm độ tin cậy và khả năng dự phòng; riêng khu vực Bảo Ninh được cấp điện từ một trạm biến áp 110 kV riêng, trong khi các hệ thống điện được kết nối liên thông nhằm hình thành lưới điện linh hoạt hơn.

Còn tại Đà Nẵng, yêu cầu điện phải đi trước những động lực tăng trưởng mới là một trong những nhiệm vụ trọng tâm cần phải được ưu tiên. Đối với khu vực cảng Liên Chiểu, Công ty Điện lực Đà Nẵng đã hoàn thành công trình cấp điện phục vụ giai đoạn đầu xây dựng hạ tầng và chuẩn bị kế hoạch xây dựng trạm biến áp 110 kV cảng Liên Chiểu khi cảng bước vào khai thác với công suất lớn; các khu thương mại tự do dọc biển cũng được bổ sung vào quy hoạch cấp điện của thành phố.

Không chỉ mở rộng lưới điện, cách thức vận hành cũng đang thay đổi. Các trạm biến áp 110 kV không người trực, trung tâm điều khiển xa và tự động hóa lưới điện phân phối được đưa vào sử dụng ngày càng nhiều; riêng Công ty Điện lực Đà Nẵng đang vận hành 26 trạm biến áp 110 kV không người trực, trong khi công nghệ GIS được ứng dụng tại Trạm biến áp 110 kV Chi Lăng nhằm giảm diện tích chiếm đất, tăng an toàn và phù hợp hơn với yêu cầu mỹ quan của đô thị.

Những công trình ấy có thể khác nhau về quy mô và công nghệ, nhưng cùng cho thấy một thay đổi quan trọng trong tư duy đầu tư, đó là hạ tầng điện không chỉ đáp ứng phụ tải đang có mà phải tính trước nhu cầu của một không gian phát triển đang hình thành.

Từ Phú Quốc nhìn bài toán hạ tầng điện cho kinh tế biển

Chỉ trong chưa đầy nửa cuối tháng 8/2026, ba công trình điện trọng điểm tại Phú Quốc lần lượt được đưa vào vận hành, gồm đường dây 110kV Phú Quốc - Nam Phú Quốc đóng điện ngày 16/8, trạm biến áp 220kV Phú Quốc hoàn thành ngày 19/8 và đường dây 110 kV Phú Quốc - Bắc Phú Quốc hoàn thành ngày 28/8. Với tổng vốn đầu tư khoảng 2.165 tỷ đồng, ba dự án không chỉ phục vụ yêu cầu bảo đảm điện cho APEC 2027 mà còn nâng năng lực hạ tầng cho sự phát triển lâu dài của đặc khu.

Các công trình này đã góp phần tăng năng lực cấp điện cho Phú Quốc, đặc biệt việc đưa trạm biến áp 220 kV Phú Quốc vào vận hành tạo điều kiện chuyển đổi cấp điện áp vận hành của đường dây Kiên Bình - Phú Quốc từ 110 kV lên 220kV, qua đó nâng năng lực cấp nguồn lên 500 MVA.

Theo Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC, đường dây Kiên Bình - Phú Quốc có ý nghĩa “sống còn” đối với trạm biến áp 220 kV Phú Quốc, bởi khi trạm được đưa vào vận hành sẽ phát huy đầy đủ hiệu quả của tuyến đường dây này. Từ trạm biến áp 220 kV, nhu cầu điện cho tương lai phát triển của Phú Quốc đã được tính toán với tầm nhìn đến năm 2035.

Đằng sau những thông số kỹ thuật ấy là dư địa phát triển được mở rộng cho một đảo đang chuyển nhanh từ điểm đến du lịch sang một không gian kinh tế có quy mô và yêu cầu hạ tầng ngày càng cao. Khi công suất cấp nguồn tăng lên, khả năng liên kết, dự phòng và độ tin cậy của hệ thống được cải thiện, điện trở thành một trong những nền tảng để Phú Quốc tiếp nhận thêm các dự án du lịch, dịch vụ, thương mại và hạ tầng phục vụ những sự kiện quốc tế lớn.

Còn theo Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam Nguyễn Tài Anh, thời gian qua các đơn vị đã tập trung nguồn lực để đưa những công trình bảo đảm điện cho Phú Quốc về đích sớm hơn kế hoạch trước hơn một năm, qua đó có thêm thời gian chuẩn bị và đưa công trình vào vận hành tin cậy trước APEC 2027. Kết quả này có được từ nỗ lực của EVNSPC, các nhà thầu, đơn vị tư vấn cùng sự hỗ trợ của chính quyền địa phương và sự chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương.

Từ những dự án, công trình điện ở Phú Quốc cho thấy một tầm nhìn dài hơn của Chính phủ, Bộ Công Thương không chỉ đáp ứng đủ điện cho tăng trưởng kinh tế hai con số theo Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng mà rộng hơn đó là đầu tư điện cho biển, đảo không thể chỉ tính theo nhu cầu của ngày hôm nay. Một công trình truyền tải thường cần nhiều năm từ quy hoạch, chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng đến thi công, trong khi phụ tải tại các trung tâm du lịch, cảng biển, khu công nghiệp và đô thị ven biển có thể tăng rất nhanh khi những dự án lớn cùng đi vào hoạt động. Nếu hạ tầng điện chỉ được triển khai khi phụ tải đã tăng cao thì khoảng trống giữa nhu cầu phát triển và khả năng đáp ứng của hệ thống rất dễ xuất hiện.

Đây cũng là lý do Nghị quyết số 20-NQ/TW đặt phát triển hạ tầng chiến lược, hạ tầng năng lượng và kết nối đất liền với hải đảo trong một tổng thể thống nhất, đồng thời định hướng phát triển điện gió ngoài khơi, điện mặt trời trên biển, nguồn điện tại chỗ cho khu vực xa bờ và những lĩnh vực mới như điện sóng, hydrogen, ammonia xanh.

Ở góc độ của EVN, ông Nguyễn Tài Anh cho rằng bảo đảm cung cấp điện cho biển, đảo không chỉ là nhiệm vụ sản xuất kinh doanh mà còn là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng. EVN đã đầu tư nhiều dự án đưa điện ra biển, đảo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời tăng cường quốc phòng, an ninh; tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển mới, nhu cầu nguồn lực dành cho hạ tầng năng lượng biển sẽ còn rất lớn.

Vì vậy, thực hiện Nghị quyết số 20-NQ/TW đối với ngành điện không dừng lại ở việc bảo đảm đủ điện cho các địa phương ven biển, mà còn là câu chuyện quy hoạch nguồn và lưới điện đồng bộ với cảng biển, khu thương mại tự do, khu công nghiệp, logistics, du lịch, đô thị và những ngành kinh tế biển mới. Nguồn điện ngoài khơi phát triển đến đâu thì hạ tầng truyền tải phải được chuẩn bị tương ứng; những trung tâm kinh tế biển hình thành ở đâu thì năng lực cấp điện, dự phòng và điều khiển hệ thống cũng phải được tính toán từ sớm.

Từ những tuyến điện ven biển miền Trung đến công trình vừa được hoàn thành tại Phú Quốc, có thể thấy ngành điện đang từng bước chuyển những yêu cầu của một không gian phát triển mới thành các dự án cụ thể. Điện vốn là hạ tầng đi trước, nhưng trong hành trình hướng tới một quốc gia biển mạnh, yêu cầu “đi trước” còn mang một ý nghĩa khác: không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại mà phải đủ năng lực mở đường, tạo dư địa cho những động lực tăng trưởng mới hình thành từ biển.