Ngày 9/9/2026, Ban Chỉ đạo liên ngành về An toàn thực phẩm TP. Hồ Chí Minh ban hành Kế hoạch số 494/KH-BCĐLNATTP về hoạt động năm 2026, trong đó đặt ra nhiều nhiệm vụ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý an toàn thực phẩm trong bối cảnh thị trường, phương thức phân phối và hành vi tiêu dùng đang thay đổi nhanh.

Trong nhiều năm qua, Thành phố đã triển khai hàng loạt chương trình như "Chuỗi thực phẩm an toàn", quản lý và truy xuất nguồn gốc thịt heo, thịt gia cầm, trứng gia cầm; mô hình chợ thí điểm bảo đảm an toàn thực phẩm và phát triển các vùng sản xuất rau an toàn gắn với chế biến, tiêu thụ.

Một buổi giám sát của Tp.HCM về công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại chợ đầu mối Hóc Môn

Những chương trình này tạo nền tảng quan trọng cho việc kiểm soát thực phẩm từ sản xuất đến lưu thông. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của thương mại điện tử, mạng xã hội, kinh doanh đa cấp và các hình thức phân phối mới đang khiến bài toán an toàn thực phẩm không còn giới hạn ở chợ, cửa hàng hay cơ sở sản xuất truyền thống.

Từ thực tế đó, Kế hoạch năm 2026 cho thấy TP. Hồ Chí Minh đang hướng tới một phương thức quản lý dựa nhiều hơn vào dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát rủi ro trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Đưa thực phẩm an toàn vào hệ thống phân phối hiện đại

Một trong những thay đổi đáng chú ý là định hướng chuyển từ phương thức quản lý hành chính sang quản lý rủi ro dựa trên dữ liệu khoa học, tập trung nhận diện nguy cơ, cảnh báo sớm và phản ứng nhanh khi xuất hiện vấn đề về an toàn thực phẩm. Theo Kế hoạch, Thành phố sẽ phát triển hệ thống cảnh báo nhanh, tăng kết nối thông tin với các cơ quan quản lý trung ương và phát huy vai trò giám sát của cộng đồng thông qua cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh.

Song song với đó là việc xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý các cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh thực phẩm trên địa bàn. Khi thông tin được tập hợp và liên thông, cơ quan quản lý có thể theo dõi tốt hơn những nhóm sản phẩm, cơ sở hoặc khu vực có nguy cơ cao, thay vì dàn trải nguồn lực kiểm tra.

Một công cụ khác được Thành phố chú trọng là Cổng thông tin điện tử sử dụng mã QR để truy xuất nguồn gốc nông sản, thực phẩm. Theo định hướng của Kế hoạch, hệ thống này sẽ cung cấp thông tin xuyên suốt từ sản phẩm cuối cùng trở lại nơi sản xuất ban đầu, đồng thời hỗ trợ theo dõi các công đoạn trong chuỗi cung ứng. Với doanh nghiệp, truy xuất nguồn gốc không chỉ phục vụ yêu cầu quản lý mà còn có thể trở thành công cụ chứng minh chất lượng và tạo niềm tin đối với người tiêu dùng.

Công nghệ mã QR sẽ được sử dụng để truy xuất nguồn gốc nông sản, thực phẩm

Ở khâu lưu thông, Sở Công Thương được giao nhiều nhiệm vụ liên quan đến phát triển hệ thống phân phối thực phẩm an toàn và kết nối cung - cầu các sản phẩm đạt yêu cầu chất lượng.

Một nội dung đáng chú ý là việc thí điểm Sàn giao dịch hàng hóa đối với mặt hàng thịt heo, trước khi xem xét mở rộng sang các nhóm nông sản, thực phẩm khác. Nếu được triển khai hiệu quả, mô hình này có thể góp phần minh bạch hơn quá trình giao dịch và lưu thông hàng hóa, hỗ trợ việc kiểm soát nguồn gốc và chất lượng sản phẩm trước khi đến tay người tiêu dùng.

Cùng với các kênh phân phối hiện đại, hệ thống chợ truyền thống và chợ đầu mối vẫn giữ vai trò quan trọng trong cung ứng thực phẩm cho một đô thị lớn như TP. Hồ Chí Minh. Vì vậy, Kế hoạch tiếp tục đặt ra yêu cầu đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất, điều kiện bảo quản và khuyến khích các chợ tham gia mô hình chợ kinh doanh thực phẩm phù hợp với TCVN 11856:2017.

Siết quản lý thực phẩm trên môi trường số

Một thách thức ngày càng rõ nét đối với quản lý an toàn thực phẩm là sự dịch chuyển hoạt động kinh doanh lên các nền tảng số. Kế hoạch năm 2026 dành sự quan tâm đáng kể cho việc kiểm soát thực phẩm, thực phẩm bảo vệ sức khỏe và thực phẩm bổ sung được kinh doanh qua thương mại điện tử, mạng xã hội và phương thức bán hàng đa cấp. Các hoạt động quảng cáo thực phẩm chức năng trên website, mạng xã hội cũng sẽ được rà soát chặt chẽ hơn, cùng với việc tăng kiểm tra và xử lý các sản phẩm giả, không rõ nguồn gốc được kinh doanh trực tuyến.

Đây là lĩnh vực khó quản lý theo phương thức truyền thống bởi người bán, quảng cáo, giao dịch và người mua có thể nằm ở nhiều địa bàn khác nhau. Việc tăng ứng dụng dữ liệu và phối hợp giữa các cơ quan vì vậy trở thành yếu tố quan trọng trong quá trình kiểm soát. Cùng với những công cụ quản lý mới, hoạt động thanh tra, kiểm tra và hậu kiểm tiếp tục là một trong những trụ cột của Kế hoạch. Các nhóm có nguy cơ cao như bếp ăn tập thể, chợ truyền thống, cơ sở giết mổ, chế biến, bảo quản nông lâm thủy sản sẽ tiếp tục được tập trung kiểm tra theo kế hoạch và chuyên đề. Khi xuất hiện cảnh báo nguy cơ hoặc phản ánh của người dân, các đơn vị chức năng có thể triển khai kiểm tra đột xuất.

Kế hoạch cũng nhấn mạnh yêu cầu xử lý nghiêm vi phạm theo tinh thần "không có vùng cấm, không có ngoại lệ", đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong phát hiện và xử lý thực phẩm giả, thực phẩm không rõ nguồn gốc.

Sở An toàn thực phẩm là Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo. Các sở, ngành như Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công Thương, Giáo dục và Đào tạo, Khoa học và Công nghệ, Công an Thành phố cùng Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố và các tổ chức chính trị - xã hội được phân công nhiệm vụ theo từng lĩnh vực. Trong đó, Sở Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm rà soát các nhóm sản phẩm, hàng hóa ưu tiên triển khai truy xuất nguồn gốc, hoàn thiện các yêu cầu liên quan đến chất lượng, tiêu chuẩn và nhãn sản phẩm, đồng thời thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ trong sản xuất và kinh doanh thực phẩm.

An toàn thực phẩm cho người tiêu dùng được đặt lên hàng đầu

Với các nhiệm vụ được đặt ra trong năm 2026, TP. Hồ Chí Minh đang từng bước mở rộng cách tiếp cận an toàn thực phẩm từ kiểm tra từng cơ sở sang quản lý cả chuỗi cung ứng, kết hợp giữa dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, hệ thống phân phối và giám sát trên môi trường số.

Sự chuyển dịch này đặc biệt cần thiết đối với một thị trường tiêu dùng lớn, nơi thực phẩm mỗi ngày được đưa vào Thành phố qua nhiều kênh và phương thức khác nhau. Khi nguồn gốc hàng hóa ngày càng minh bạch và công cụ giám sát được tăng cường, mục tiêu cuối cùng vẫn là kiểm soát tốt hơn chất lượng thực phẩm trước khi sản phẩm đến tay người tiêu dùng, đảm bảo cho sức khỏe người dân.

Lý Quốc Thịnh