Quyết định năng lực cạnh tranh

Công nghệ chiến lược đang trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh và khả năng tự chủ của mỗi quốc gia trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ. Việc tập trung phát triển, làm chủ và ứng dụng các công nghệ chiến lược không chỉ mở ra những ngành nghề, sản phẩm và mô hình kinh doanh mới mà còn góp phần nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức chống chịu của nền kinh tế.

Đặc biệt, phát triển công nghệ chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với doanh nghiệp, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nền tảng cho tăng trưởng dài hạn. Việc chủ động đầu tư nghiên cứu, ứng dụng và từng bước làm chủ các công nghệ then chốt không chỉ giúp doanh nghiệp đổi mới quy trình sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm mà còn giảm sự phụ thuộc vào công nghệ bên ngoài.

Quan trọng hơn, làm chủ công nghệ chiến lược sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị, phát triển các sản phẩm có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao, từ đó từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế. Đây cũng là điều kiện quan trọng để hình thành các ngành công nghiệp mới, sản phẩm mới và những động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.

Hơn nữa, trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp nền tảng và công nghiệp mũi nhọn, việc lựa chọn và đầu tư đúng vào các công nghệ chiến lược sẽ có ý nghĩa quyết định. Từ công nghệ sản xuất thông minh, tự động hóa, trí tuệ nhân tạo đến vật liệu mới, công nghệ năng lượng, mỗi bước tiến trong quá trình làm chủ công nghệ đều có thể tạo ra những tác động lan tỏa đối với năng lực cạnh tranh của nền công nghiệp.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã nêu rõ: Phát triển nhanh và bền vững, từng bước tự chủ về công nghệ, nhất là công nghệ chiến lược; ưu tiên nguồn lực quốc gia đầu tư cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Phát huy tối đa tiềm năng, trí tuệ Việt Nam gắn với nhanh chóng tiếp thu, hấp thụ, làm chủ và ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ tiên tiến của thế giới; đẩy mạnh nghiên cứu ứng dụng, chú trọng nghiên cứu cơ bản, tiến tới tự chủ và cạnh tranh về công nghệ ở một số lĩnh vực Việt Nam có nhu cầu, tiềm năng, lợi thế.

Đẩy mạnh triển khai công nghệ chiến lược

Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, đến nay, các tập đoàn, doanh nghiệp trong ngành Công Thương đã chuyển từ giai đoạn quán triệt, xây dựng kế hoạch sang xác lập danh mục công nghệ chiến lược, sản phẩm công nghệ chiến lược và tổ chức triển khai một số nhiệm vụ cụ thể.

Nêu cụ thể về kết quả triển khai công nghệ chiến lược tại các tập đoàn, doanh nghiệp ngành Công Thương, Bộ Công Thương cho biết, kết quả tập trung ở các nhóm công nghệ có nhu cầu thực tiễn cao: AI và dữ liệu lớn; tự động hóa, robot, camera AI; nhà máy thông minh, bảo trì tiên đoán; pin/BESS và lưu trữ năng lượng; nhiên liệu xanh, CCUS; vật liệu tiên tiến, hóa chất tinh khiết/siêu tinh khiết; thương mại số và nền tảng dữ liệu khách hàng.

Trong đó, Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã hình thành 12 kho dữ liệu chuyên ngành; triển khai AI/Big Data trong dự báo phụ tải, dự báo sản lượng năng lượng tái tạo, hỗ trợ tối ưu vận hành nguồn - lưới điện; định hướng xây dựng Hybrid Cloud/Kubernetes, AI Platform, Digital Twin; nghiên cứu BESS, HVDC, thiết bị điện cao áp/siêu cao áp đến 500 kV, UAV/robot vận hành... 

Ông Đinh Thế Phúc, Thành viên Hội đồng thành viên EVN khẳng định, EVN đã triển khai ứng dụng, phát triển sản phẩm theo đúng các danh mục công nghệ chiến lược của Chính phủ và của ngành Công Thương như: AI, bản sao số (Digital Twin), BESS, thiết bị/động cơ có cấp điện áp từ 110 kV trở lên, HVDC (Hệ thống truyền tải điện một chiều điện áp cao)… EVN cũng hợp tác với các viện nghiên cứu, trường đại học xây dựng các chương trình, đề tài nghiên cứu trong lĩnh vực lưới điện thông minh, lĩnh vực bảo vệ môi trường, công nghệ chiến lược. 

Về phía Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng quốc gia Việt Nam (Petrovietnam) đã ban hành danh mục 34 sản phẩm công nghệ chiến lược; có Mini ROV thử nghiệm hiện trường; triển khai các hướng AI khoan, Smart PIG, AI địa chất mỏ, nhà máy thông minh tại PVCFC và BSR; nghiên cứu hydrogen xanh, SAF, CCUS, đường ống CO2 composite, graphene/CNT, in 3D, công trình biển và điện gió ngoài khơi. 

Bên cạnh đó, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) tự động hóa cơ điện mỏ hầm lò đã vận hành ở quy mô lớn, gồm 60 bộ băng tải, 14 bộ cửa gió, 9 trạm dung dịch nhũ hóa, 9 hệ thống giám sát quạt gió cục bộ, 4 hệ thống cung cấp điện, 3 trạm quạt gió chính, 1 trạm bơm nước trung tâm, 1 hệ thống điều khiển tập trung, 3 hệ thống điều khiển tập trung sàng tuyển; thí điểm AI camera xử lý tại biên để nhận dạng dị vật trên băng tải, giám sát an toàn; đưa Digital Twin mỏ hầm lò vào Đề án chuyển đổi số giai đoạn 2026 - 2030.

Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem) đã sản xuất hóa chất tinh khiết/siêu tinh khiết phục vụ điện tử, bán dẫn; vận hành VinachemMart, Vinachem Nông nghiệp; xây dựng Đề án Trung tâm R&D Hòa Lạc 3 ha; phát triển cao su kỹ thuật cho hạ tầng cảng biển, đường sắt tốc độ cao; định hướng khu công nghiệp hóa chất xanh và kinh tế tuần hoàn. Ngoài ra, Công ty Cổ Phần Pin Ắc Quy Miền Nam (PINACO) phát triển pin Sodium-ion, BESS dân dụng/C&I và thí điểm 500 kWp điện mặt trời áp mái kèm lưu trữ 125 kW/250 kWh...

Nghị quyết số 57-NQ/TW yêu cầu từng bước làm chủ một số công nghệ chiến lược, công nghệ số như: Trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật (IoT), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, chuỗi khối, bán dẫn, công nghệ lượng tử, nano, thông tin di động 5G, 6G, thông tin vệ tinh và một số công nghệ mới nổi.