Một cơ chế hợp tác xây dựng bằng lợi ích lâu dài

Trong quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Liên bang Nga, dầu khí - năng lượng mang một vị trí đặc biệt. Đây là lĩnh vực sớm được hai nước lựa chọn để triển khai những dự án có quy mô lớn, thời gian đầu tư dài và yêu cầu cao về khoa học - công nghệ. Từ các thỏa thuận cấp Chính phủ, hợp tác đã đi vào hoạt động sản xuất, tạo ra sản lượng, doanh thu, nguồn thu ngân sách và năng lực công nghiệp cho mỗi quốc gia.

Nền móng của mối quan hệ này được định hình từ Hiệp định liên Chính phủ năm 1981 về hợp tác thăm dò và khai thác dầu khí trên thềm lục địa phía Nam Việt Nam, đặt dấu mốc cho sự ra đời của Liên doanh Việt - Nga Vietsovpetro. Ngành dầu khí Việt Nam sau đó đã đón nhận bước ngoặt lịch sử khi khai thác dòng dầu đầu tiên từ mỏ Bạch Hổ vào năm 1986, tiếp đến là phát hiện và khai thác dầu trong đá móng nứt nẻ trước Đệ Tam năm 1988. Thành tựu mang tính đột phá này không chỉ thay đổi căn bản tư duy về tiềm năng dầu khí trong khu vực, mở đường cho các hoạt động tìm kiếm mở rộng, mà còn là trường học thực tiễn giúp đội ngũ kỹ sư, chuyên gia Việt Nam trưởng thành, từng bước làm chủ hoàn toàn công nghệ khai thác biển sâu.

Khai thác dầu khí tại mỏ Bạch Hổ.

Kế thừa những kinh nghiệm quý báu tại Vietsovpetro, năm 2008, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM) và Zarubezhneft tiếp tục thành lập Liên doanh Rusvietpetro nhằm mở rộng thăm dò, khai thác dầu khí tại Liên bang Nga. Bước đi này đánh dấu sự chuyển mình mang tính lịch sử: Nếu Vietsovpetro là cái nôi để Việt Nam tiếp nhận công nghệ, tích lũy kinh nghiệm và xây dựng đội ngũ làm dầu khí ngoài khơi, thì với Rusvietpetro, PETROVIETNAM đã mang vốn, nhân lực và kinh nghiệm ấy sang đầu tư tại Nga. Việc trực tiếp tham gia quản lý và mang lợi nhuận về cho ngân sách Nhà nước từ kết quả khai thác khẳng định sự trưởng thành của PETROVIETNAM, đồng thời tạo thêm giá trị chung để hai nước tiếp tục gắn bó lâu dài trong lĩnh vực dầu khí.

Đến tháng 6/2026, Vietsovpetro đã khai thác 255 triệu tấn dầu tại Lô 09-1. Cột mốc này được thiết lập trong bối cảnh các mỏ chủ lực đã vận hành nhiều năm, sản lượng tự nhiên suy giảm và những đối tượng địa chất còn lại ngày càng phức tạp. Khả năng tiếp tục duy trì khai thác, gia tăng trữ lượng và phát triển các cấu tạo mới cho thấy giá trị của liên doanh nằm cả ở quy mô tài nguyên đã đưa lên khỏi lòng đất lẫn năng lực quản trị các mỏ trưởng thành được tích lũy qua nhiều năm.

Công ty Liên doanh Rusvietpetro điều hành khai thác 4 lô dầu khí tại Nhenhesky, Liên bang Nga.

Đối với Rusvietpetro, tính đến tháng 6/2025, liên doanh đã khai thác hơn 40 triệu tấn dầu từ 13 mỏ thuộc 4 lô hợp đồng. Hiệu quả hoạt động của hai liên doanh phản ánh bước phát triển nối tiếp của mối quan hệ hợp tác giữa hai nước, qua đó phát triển thành sự gắn kết hai chiều về tài sản, công nghệ, nhân lực và lợi ích kinh tế lâu dài.

Mở rộng không gian thăm dò, khai thác dầu khí

Bước phát triển nổi bật đến năm 2026 là việc hai nước tiếp tục củng cố nền tảng pháp lý cho hoạt động dầu khí, đồng thời mở rộng phạm vi hợp tác tại Việt Nam và Liên bang Nga.

Các nghị định thư sửa đổi hiệp định liên Chính phủ về Vietsovpetro và Rusvietpetro, cùng hiệp định mở rộng khu vực hợp tác thăm dò địa chất và khai thác dầu khí, được ký năm 2025 đặt nền móng pháp lý vững chắc cho giai đoạn phát triển mới. Đây là điều kiện quan trọng trong bối cảnh các mỏ hiện hữu đã bước qua giai đoạn khai thác đỉnh, đòi hỏi trữ lượng mới để duy trì quy mô sản xuất và sử dụng hiệu quả hệ thống công trình đã đầu tư.

Tháng 6/2026 vừa qua, PETROVIETNAM và các đối tác Nga đã trao các văn kiện liên quan đến PSC Lô 01/17 và 02/17 trên thềm lục địa Việt Nam, cùng quyền tham gia Dự án Kharyaga PSA cho PETROVIETNAM tại Liên bang Nga.

Zarubezhneft đang được khuyến khích nghiên cứu đầu tư và ký kết hợp đồng tại các lô dầu khí mở của Việt Nam, dựa trên nguyên tắc thượng tôn pháp luật, hiệu quả và hài hòa lợi ích. Việc mở rộng địa bàn hoạt động không chỉ giúp tìm kiếm thêm nguồn trữ lượng mới mà còn tận dụng tối đa nền tảng nhân lực, công nghệ và dịch vụ kỹ thuật sẵn có của liên doanh.

Thủ tướng Lê Minh Hưng chứng kiến trao Giấy chứng nhận đầu tư của PSC Lô 01/17&02/17, thềm lục địa Việt Nam giữa PETROVIETNAM và Tập đoàn Zarubezhneft, trong khuôn khổ chuyến công tác tham dự Hội nghị Cấp cao kỷ niệm 35 năm quan hệ ASEAN - Nga, tháng 6/2026.

Tương tự với Rusvietpetro, hai phía đang xem xét mở rộng vùng khai thác, tiếp nhận thêm các mỏ và lô tiềm năng lân cận khu vực đang hoạt động. Hướng phát triển này cho phép tận dụng cơ sở hạ tầng, công nghệ và đội ngũ vận hành hiện có, qua đó giảm chi phí đầu tư cho các mỏ mới và kéo dài hiệu quả của dự án.

Hai nước cũng nghiên cứu khả năng cùng triển khai các dự án dầu khí tại nước thứ ba. Định hướng này đặt ra một cấp độ hợp tác cao hơn, trong đó kinh nghiệm của Nga tại nhiều thị trường dầu khí được kết hợp với năng lực, mạng lưới quan hệ và kinh nghiệm đầu tư quốc tế của PETROVIETNAM.

Từ dầu khí đến một cấu trúc hợp tác năng lượng rộng hơn

Cùng với việc mở rộng hoạt động thăm dò, khai thác tại Việt Nam và Liên bang Nga, hợp tác giữa hai nước đang được nối dài sang thương mại dầu khí và hạ tầng dự trữ năng lượng. Trong cuộc làm việc với Chính phủ Việt Nam tại Moskva tháng 3/2026, phía Zarubezhneft đã đề xuất cung cấp dài hạn dầu, khí, các sản phẩm dầu khí và hợp tác xây dựng hệ thống kho dự trữ tại Việt Nam. Việc chuyển dịch từ khai thác sang cung ứng và dự trữ được đánh giá là bước đi then chốt, đáp ứng trực tiếp nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và tự chủ của Việt Nam.

Đối với LNG, Novatek cũng bày tỏ sự quan tâm đến khả năng tham gia phát triển kho cảng và các dự án khí - điện tại Việt Nam. Doanh nghiệp Nga đã đạt được thỏa thuận sơ bộ về cung cấp LNG; tiến độ phát triển sẽ phụ thuộc vào thỏa thuận về sản lượng, giá, phương thức vận chuyển và khả năng tiếp nhận của hệ thống hạ tầng tại Việt Nam.

Kinh nghiệm hình thành qua hàng thập kỷ hoạt động ngoài khơi cũng mở ra khả năng hợp tác trong lĩnh vực điện gió. Zarubezhneft đã đề xuất cùng PETROVIETNAM và Vietsovpetro nghiên cứu chương trình điện gió ngoài khơi, trong đó có phương án trang trại công suất khoảng 1 GW, cùng với việc mở rộng thêm sang sản xuất thiết bị và phát triển chuỗi cung ứng điện gió tại Việt Nam. Hướng đi này có thể tận dụng nhân lực, cơ sở kỹ thuật và kinh nghiệm triển khai công trình biển mà PETROVIETNAM đã được tích lũy từ lĩnh vực dầu khí.

Thủ tướng Lê Minh Hưng chứng kiến trao thoả thuận hợp tác, biên bản ghi nhớ giữa các doanh nghiệp Việt Nam và Liên bang Nga.

Ngoài ra, trong các hướng mở rộng, điện hạt nhân cũng có bước tiến rõ hơn về khuôn khổ pháp lý. Tháng 3/2026, Việt Nam và Liên bang Nga đã ký hiệp định liên Chính phủ về hợp tác xây dựng Nhà máy Điện hạt nhân Ninh Thuận 1, công suất dự kiến khoảng 2.400 MW. Các cuộc trao đổi tiếp theo với Rosatom tập trung vào công tác chuẩn bị dự án, đào tạo nhân lực, nội địa hóa thiết bị, tối ưu chi phí và xử lý những vướng mắc trong quá trình triển khai. Hợp tác năng lượng nguyên tử còn bao gồm việc duy trì hoạt động của lò phản ứng Đà Lạt trong giai đoạn chuyển tiếp và xây dựng Trung tâm Khoa học và Công nghệ hạt nhân tại Đồng Nai, qua đó chuẩn bị thêm năng lực nghiên cứu và đội ngũ chuyên gia cho Việt Nam.

Giá trị bền vững của hợp tác năng lượng Việt - Nga nằm ở khả năng gắn kết lợi ích của hai quốc gia trong những dự án có vòng đời dài, đòi hỏi sự tin cậy chính trị, nguồn lực đầu tư và năng lực công nghệ. Cơ chế hợp tác giữa hai nước đã tạo điều kiện để doanh nghiệp hai bên cùng đầu tư, tổ chức sản xuất và cùng thụ hưởng thành quả, qua đó giúp quan hệ chiến lược được bảo đảm bằng những lợi ích kinh tế hiện hữu.

Trong bối cảnh nhu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và chuyển dịch cơ cấu nguồn cung ngày càng trở nên cấp thiết, dư địa hợp tác giữa Việt Nam và Liên bang Nga vẫn còn rộng. Tuy nhiên, chiều sâu của giai đoạn tiếp theo sẽ không chỉ được xác lập bằng số lượng thỏa thuận, mà bằng những dự án được triển khai hiệu quả, phù hợp với nhu cầu phát triển và mang lại lợi ích lâu dài cho cả hai phía./.