Khu công nghiệp Amata là đơn vị đầu tiên của Đồng Nai triển khai chuyển đổi sang khu công nghiệp sinh thái.

Chuyển đổi phát triển khu công nghiệp (KCN) sang hướng sinh thái là yêu cầu cấp thiết hiện nay, phù hợp với chủ trương của địa phương cũng như cấp độ quốc gia. Điều này đang được thành phố Đồng Nai triển khai các biện pháp để thực hiện.

“Áo khoác” mới cho khu công nghiệp

Thực tế cho thấy, các nhà đầu tư quốc tế ngày càng quan tâm đến những yếu tố như: khả năng cung cấp năng lượng sạch, hạ tầng xanh, hệ thống quản lý môi trường cũng như năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững khi quyết định lựa chọn địa điểm sản xuất. Đây đang dần trở thành những tiêu chí quan trọng, thay thế cách tiếp cận truyền thống dựa chủ yếu vào giá thuê đất hoặc nguồn lao động giá rẻ.

Sự chuyển dịch này diễn ra trong bối cảnh nhiều thị trường lớn như: Liên minh châu Âu, Hoa Kỳ và các nền kinh tế phát triển đang gia tăng yêu cầu về giảm phát thải carbon, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và kiểm soát tính minh bạch trong chuỗi cung ứng. Những tiêu chuẩn mới từ thị trường quốc tế đang tác động trực tiếp đến định hướng phát triển công nghiệp của các quốc gia, trong đó có Việt Nam.

Với các KCN, thước đo năng lực cạnh tranh vì thế cũng đang thay đổi. Không chỉ là diện tích đất công nghiệp, số lượng dự án hay tỷ lệ lấp đầy, một KCN trong giai đoạn mới còn phải chứng minh khả năng đồng hành cùng doanh nghiệp trong giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và hướng tới mô hình sản xuất bền vững.

Đối với việc chuyển đổi của từng doanh nghiệp, thách thức hiện nay là thiếu vốn đầu tư cho công nghệ xanh và năng lượng tái tạo. Một số doanh nghiệp chưa thấy hết lợi ích dài hạn của việc chuyển đổi mô hình. Bên cạnh đó, một số KCN đã hoạt động lâu năm chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật mới cần rà soát, điều chỉnh. Thủ tục chứng nhận KCN sinh thái còn phức tạp, cần rà soát, điều chỉnh các quy định của pháp luật liên quan.

Trước yêu cầu đó, tháng 2-2026, Đồng Nai đã ban hành kế hoạch định hướng chuyển đổi các KCN hiện hữu theo mô hình KCN xanh, KCN sinh thái đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Quá trình này không đơn thuần là giải pháp bảo vệ môi trường mà là bước tái định hình mô hình phát triển công nghiệp của địa phương theo hướng hiện đại, thông minh, hiệu quả và phát thải thấp. Cùng với đó, các chủ trương, chính sách mới từ Trung ương sẽ tạo thêm động lực để Đồng Nai thúc đẩy quá trình chuyển đổi, nâng cao sức cạnh tranh trong thu hút đầu tư thế hệ mới.

Ông Phạm Việt Phương, Phó Trưởng ban phụ trách Ban Quản lý các KCN, khu kinh tế thành phố Đồng Nai cho rằng: Chuyển đổi xanh hiện nay không còn là xu hướng mang tính lựa chọn, mà đã trở thành điều kiện quan trọng để các KCN duy trì sức hút với dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Xu hướng thu hút đầu tư trong giai đoạn mới không chỉ dừng ở quy mô vốn hay số lượng dự án mà đang hướng mạnh đến chất lượng đầu tư, công nghệ, hiệu quả sử dụng tài nguyên, năng lượng và mức độ thân thiện với môi trường.

Hành lang pháp lý cho chuyển đổi

Việt Nam bắt đầu triển khai mô hình KCN sinh thái từ năm 2014 thông qua các dự án thí điểm với sự hỗ trợ kỹ thuật của Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên hợp quốc (UNIDO). Về mặt khuôn khổ pháp lý, Nghị định số 35/2022/NĐ-CP, ngày 28-5-2022 của Chính phủ lần đầu tiên quy định rõ khái niệm, tiêu chí và lộ trình chuyển đổi KCN sinh thái trong quản lý KCN và khu kinh tế.

Khu công nghiệp Dầu Giây có nhiều tiềm năng để chuyển đổi sang khu công nghiệp sinh thái. Ảnh: Vương Thế

Đặc biệt, ngày 8-6-2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài. Trong đó đặt mục tiêu đến năm 2030, khoảng 10% tổng số KCN cả nước sẽ là KCN sinh thái, bao gồm cả chuyển đổi và thành lập mới. Nghị quyết đồng thời yêu cầu đẩy nhanh quá trình tích hợp hạ tầng sản xuất với logistics, hạ tầng xã hội và xử lý môi trường, hướng tới mô hình phát triển công nghiệp hiện đại hơn. Theo ông Phạm Việt Phương, đây là cơ sở quan trọng để tháo gỡ nhiều điểm nghẽn pháp lý trong quá trình chuyển đổi, đặc biệt là việc sửa đổi các quy định liên quan đến quản lý KCN và Luật Bảo vệ môi trường.

Đối với Đồng Nai, bà Lê Thị Thanh Thảo, Đại diện Quốc gia của UNIDO tại Việt Nam đánh giá: Đồng Nai đang sở hữu nhiều điều kiện thuận lợi để trở thành một trong những địa phương đi đầu trong phát triển KCN sinh thái. Theo bà Thảo, điều quan trọng là mục tiêu của Đồng Nai không chỉ nằm ở việc chuyển đổi các KCN hiện hữu mà còn ở cách tiếp cận toàn diện, kết hợp kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số, thực hành ESG (môi trường, xã hội, quản trị), sử dụng hiệu quả tài nguyên và tăng khả năng tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Đây là những yếu tố ngày càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển đổi công nghiệp trên phạm vi toàn cầu.

Bà Phí Thị Thu Hiền, Trưởng phòng Quản lý Công nghệ cao, Ban Quản lý các KCN, khu kinh tế thành phố Đồng Nai cho biết: Giai đoạn 2026-2030, Đồng Nai phấn đấu 100% chủ đầu tư hạ tầng KCN, doanh nghiệp được tuyên truyền về KCN sinh thái. Có tối thiểu 2 KCN được chứng nhận KCN sinh thái. Có tối thiểu 10% doanh nghiệp trong các KCN áp dụng giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên, sản xuất sạch hơn. 90% KCN được tiếp cận, áp dụng các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả. Những mục tiêu này được kỳ vọng sẽ làm thay đổi tư duy của doanh nghiệp, tạo mô hình mẫu để nhân rộng trên địa bàn thành phố.