Hoạt động khảo sát được thực hiện nhằm phục vụ công tác tham mưu xây dựng Quyết định của Thủ tướng Chính phủ ban hành Danh mục hạng mục, thiết bị và dịch vụ tư vấn quan trọng để duy trì cung cấp điện liên tục, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia phải được sản xuất và cung cấp trong nước ở một số công đoạn; đồng thời xây dựng Danh mục hạng mục, thiết bị và dịch vụ tư vấn trong lĩnh vực điện lực được khuyến khích sản xuất, cung ứng trong nước.

Đây là bước khảo sát thực tiễn quan trọng nhằm đánh giá khả năng đáp ứng của các doanh nghiệp chế tạo thiết bị điện Việt Nam, từ đó cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các chính sách phát triển công nghiệp chế tạo trong lĩnh vực điện lực phù hợp với năng lực sản xuất và nhu cầu thị trường.

Từng bước làm chủ công nghệ chế tạo thiết bị điện cao áp và siêu cao áp

Tại buổi làm việc, đại diện EEMC đã báo cáo về năng lực nghiên cứu, thiết kế, chế tạo và cung ứng các sản phẩm thiết bị điện, đặc biệt là máy biến áp (MBA) 220 kV, 500 kV, cuộn kháng 500 kV và các thiết bị đo lường điện cao áp.

Với 55 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực chế tạo máy biến áp, EEMC đã từng bước làm chủ công nghệ sản xuất máy biến áp truyền tải điện đến cấp điện áp 500 kV. Theo báo cáo của doanh nghiệp, trong giai đoạn 2010-2025, EEMC đã xuất xưởng 706 máy biến áp từ 110 kV đến 500 kV. Đối với dòng máy biến áp 220 kV, EEMC đã cung cấp 173 máy, với tổng công suất khoảng 41.072 MVA. Đơn vị ước tính khoảng 80% số máy biến áp 220 kV đang vận hành trên lưới điện Việt Nam là sản phẩm của EEMC.

Đoàn công tác của Cục Công nghiệp (Bộ Công Thương) do Cục trưởng Trần Việt Hòa dẫn đầu cùng các chuyên gia và đại diện Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) đã có buổi làm việc với EEMC

Trong lĩnh vực chế tạo máy biến áp 500 kV, các sản phẩm của EEMC đã được đưa vào vận hành tại một số công trình điện quan trọng. Tiêu biểu là tổ máy biến áp 3x300 MVA tại Trạm biến áp 500 kV Hòa Bình, được đóng điện ngày 14/12/2025, góp phần nâng tổng công suất trạm từ 900 MVA lên 1.800 MVA. Trước đó, các sản phẩm của doanh nghiệp cũng đã được đưa vào vận hành tại Trạm biến áp 500 kV Nho Quan và phục vụ dự phòng cho các nhà máy thủy điện Sơn La, Lai Châu.

Bên cạnh các dòng sản phẩm đã thương mại hóa, doanh nghiệp đang tiếp tục nghiên cứu, phát triển những thiết bị có yêu cầu kỹ thuật cao. Đối với máy biến áp 220 kV công suất 375 MVA, EEMC đã hoàn thành thiết kế và sẵn sàng triển khai chế tạo khi có đơn hàng.

Đặc biệt, doanh nghiệp đang thực hiện nghiên cứu, chế tạo cuộn kháng 500 kV - 120 MVAr, thiết bị có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh điện áp và nâng cao khả năng vận hành ổn định của hệ thống truyền tải điện. Theo kế hoạch được trình bày, EEMC đặt mục tiêu hoàn thành sản phẩm đầu tiên trước ngày 21/12/2026, tiến hành thử nghiệm, vận hành thí điểm trong năm 2027 và hướng tới năng lực cung cấp từ 3 đến 6 cuộn kháng mỗi năm trong giai đoạn 2028-2030.

Cùng với đó, EEMC đang triển khai nghiên cứu chế tạo biến dòng điện, biến điện áp cấp 110 kV và 220 kV, với mục tiêu có sản phẩm thương mại vào năm 2027. Để nâng cao năng lực sản xuất, trong giai đoạn 2021-2026, doanh nghiệp cho biết đã đầu tư khoảng 402,7 tỷ đồng cho máy móc, thiết bị và dây chuyền công nghệ. Các hạng mục gồm hệ thống chế tạo, lắp ráp máy biến áp, thiết bị quấn dây, thiết bị thí nghiệm cao áp và các dây chuyền phục vụ phát triển sản phẩm mới.

Bên cạnh những kết quả đạt được, báo cáo của EEMC cũng chỉ ra một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục, đặc biệt là việc vẫn phải nhập khẩu một số loại vật tư đặc chủng và thực hiện thử nghiệm ngắn mạch tại nước ngoài. Đây là những vấn đề cần được quan tâm trong quá trình nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và phát triển sản xuất thiết bị điện trong nước.

Khảo sát thực tiễn, hoàn thiện chính sách phát triển công nghiệp chế tạo trong lĩnh vực điện lực

Bên cạnh việc đánh giá năng lực sản xuất hiện tại, nội dung khảo sát tập trung vào khả năng đáp ứng nhu cầu phát triển hệ thống điện quốc gia trong những năm tới, nhất là đối với các nhóm thiết bị quan trọng, có yêu cầu cao về độ tin cậy, chất lượng và an toàn vận hành.

Theo ước tính của EEMC trên cơ sở Quyết định số 768/QĐ-TTg và tình hình thực tế giai đoạn 2021-2025, nhu cầu thị trường trong nước đối với máy biến áp 220 kV công suất từ 375 MVA có thể đạt khoảng 8-10 máy mỗi năm. Đối với máy biến áp 500 kV, nhu cầu trong giai đoạn 2026-2030 được doanh nghiệp dự báo ở mức khoảng 15 tổ 3x300 MVA/năm.

Các máy biến áp 250 MVA do EEMC cung cấp tại Trạm biến áp 220kV KCN Nhơn Trạch 3 (ảnh: EEMC)

Trên cơ sở năng lực sản xuất và định hướng phát triển sản phẩm, EEMC kiến nghị xem xét đưa máy biến áp 220 kV từ 375 MVA, máy biến áp 500 kV, cuộn kháng 500 kV cùng biến dòng điện, biến điện áp 110 kV và 220 kV vào Danh mục các thiết bị quan trọng cần được sản xuất trong nước ở một số công đoạn. Đối với các sản phẩm máy biến áp 110 kV và máy biến áp 220 kV dưới 375 MVA đã có năng lực sản xuất tương đối ổn định, doanh nghiệp đề xuất tiếp tục áp dụng các cơ chế khuyến khích nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, chuẩn hóa thiết kế và mở rộng thị trường.

Các nội dung khảo sát tại EEMC góp phần làm rõ năng lực thực tế của doanh nghiệp chế tạo thiết bị điện trong nước, mức độ làm chủ công nghệ ở từng công đoạn, khả năng đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật cũng như những khó khăn trong đầu tư, nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm mới.

Kết quả khảo sát sẽ là một trong những cơ sở thực tiễn phục vụ Cục Công nghiệp nghiên cứu, tham mưu xây dựng các Danh mục theo quy định tại Nghị định số 344/2026/NĐ-CP, bảo đảm phù hợp với yêu cầu phát triển ngành điện và năng lực sản xuất của doanh nghiệp Việt Nam. Thông qua hoạt động khảo sát, Cục Công nghiệp tiếp tục hướng tới mục tiêu thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp chế tạo thiết bị điện trong nước, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực nghiên cứu, thiết kế và sản xuất các thiết bị có hàm lượng công nghệ cao, từng bước giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhập khẩu, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và nâng cao tính tự chủ của nền công nghiệp quốc gia.

Lý Quốc Thịnh