Cục Công nghiệp - Bộ Công Thương
IGIP IGIP

Thứ ba, 22/09/2026 | 23:50

Khoáng sản – Luyện kim

Nhật Bản thúc đẩy dự án phát triển vật liệu thay thế đất hiếm

22/09/2026
Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT) thông báo kế hoạch khởi động một dự án quốc gia quy mô lớn nhằm nghiên cứu phát triển các vật liệu thay thế cho những tài nguyên chiến lược đang phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu như đất hiếm và sản phẩm hóa dầu naphtha.

Dự án có mục tiêu tăng cường năng lực nghiên cứu cơ bản để bảo đảm nguồn cung tài nguyên thiết yếu cho nền công nghiệp trong nước.

Dự án sẽ được thực hiện từ tài khóa 2027, trong thời gian tối đa 7 năm, kéo dài đến tài khóa 2033, thuộc khuôn khổ đầu tư đặc biệt "Vì một nước Nhật Bản vững mạnh và thịnh vượng" - cơ chế không áp đặt mức trần ngân sách đối với đề xuất từ các bộ, ngành. Trong đề xuất dự toán ngân sách cho tài khóa 2027, MEXT đã đề nghị phân bổ khoản kinh phí 10,4 tỷ yen (khoảng 72 triệu USD) để triển khai sáng kiến này.

Theo kế hoạch, trọng tâm hỗ trợ của dự án bao gồm: nghiên cứu công nghệ thay thế các tài nguyên có tỷ lệ phụ thuộc nhập khẩu cao như đất hiếm, đồng và naphtha, bằng các nguồn nguyên liệu thô dễ tiếp cận hơn; đồng thời thúc đẩy các giải pháp kỹ thuật nhằm giảm thiểu hàm lượng sử dụng và nâng cao năng lực tái chế.

Mỏ đất hiếm ở Khu tự trị Nội Mông, Trung Quốc. Ảnh: Kyodo/TTXVN phát
Mỏ đất hiếm ở Khu tự trị Nội Mông, Trung Quốc. Ảnh: Kyodo/TTXVN phát

Trong bối cảnh Trung Quốc đang nắm giữ vị thế áp đảo trên thị trường đất hiếm toàn cầu khi chiếm khoảng 70% sản lượng khai thác và tới 90% sản lượng tinh luyện, MEXT sẽ ưu tiên tài trợ phát triển các quy trình luyện kim và tinh chế khoáng sản mới, thân thiện với môi trường và hạn chế tối đa nguy cơ phát tán chất thải độc hại, nhằm từng bước nội địa hóa quy mô công nghiệp đối với các công đoạn này.

Về quy mô triển khai, MEXT chọn khoảng 5 trung tâm nghiên cứu liên ngành giữa các trường đại học, viện nghiên cứu quốc gia và khối doanh nghiệp, với mức tài trợ khoảng 1 tỷ yen/năm cho mỗi trung tâm. Ngoài ra, cơ quan này cũng sẽ cấp khoảng 200 triệu yen/năm cho các nhóm nghiên cứu phát triển công nghệ trọng điểm nhằm ứng phó rủi ro nguồn cung và khoảng 20 triệu yen/năm cho các nhóm đảm nhiệm nghiên cứu cơ bản giai đoạn đầu.

Chính phủ Nhật Bản thúc đẩy dự án trên trong bối cảnh các khoáng sản chiến lược như đất hiếm thường xuyên đối mặt với nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng do các biện pháp kiểm soát xuất khẩu từ phía Trung Quốc. Trong khi đó, nguồn cung naphtha cũng từng chịu áp lực thiếu hụt nghiêm trọng do biến động chính trị tại khu vực Trung Đông. Ngay cả đối với các khoáng sản phổ biến như đồng, thị trường cũng bắt đầu ghi nhận tình trạng khan hiếm do nhu cầu dây dẫn tăng vọt phục vụ làn sóng xây dựng các trung tâm dữ liệu trí tuệ nhân tạo (AI).

Để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả ứng dụng thực tế, MEXT sẽ phối hợp chặt chẽ với Bộ Kinh tế, thương mại và công nghiệp cùng Bộ Môi trường khảo sát nhu cầu của doanh nghiệp và xác định các công nghệ tái chế cần thiết, trước khi chính thức mở cổng tiếp nhận hồ sơ tham gia dự án từ giới nghiên cứu.

Theo Báo Tin tức