Trong bối cảnh yêu cầu nâng cao năng lực tự chủ của nền công nghiệp ngày càng cấp thiết, Thành phố Hồ Chí Minh xác định công nghiệp hỗ trợ là nền tảng để phát triển công nghiệp theo hướng bền vững, tự chủ và hiện đại, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên vật liệu, linh kiện, phụ tùng và thiết bị đầu vào.

Định hướng được xây dựng trên cơ sở Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới, và Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hồ Chí Minh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Đồng thời, Chương trình cụ thể hóa Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026 - 2035 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 929/QĐ-TTg ngày 25/5/2026, với trọng tâm nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng khu vực, toàn cầu.

Phấn đấu tỷ lệ nội địa hóa tăng 5-10% mỗi năm

Một trong những điểm đáng chú ý của Chương trình là cách tiếp cận lấy năng lực tham gia chuỗi cung ứng, tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng tạo ra trong nước làm thước đo cho quá trình phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Theo đó, Thành phố xác định phát triển công nghiệp hỗ trợ phải gắn với yêu cầu kỹ thuật, tiêu chuẩn chất lượng và nhu cầu nội địa hóa của các doanh nghiệp dẫn dắt. Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ đóng vai trò trung tâm trong sản xuất, đổi mới sáng tạo và mở rộng thị trường, trong khi Nhà nước tập trung vào vai trò kiến tạo, hoàn thiện thể chế và hỗ trợ về nguồn lực, khoa học - công nghệ, hạ tầng và thị trường.

Thành phố Hồ Chí Minh xác định công nghiệp hỗ trợ là lĩnh vực ưu tiên tập trung phát triển

Chương trình đặt mục tiêu phát triển công nghiệp hỗ trợ theo hướng đồng bộ, hiện đại, bền vững và có năng lực cạnh tranh cao trong khu vực; từng bước làm chủ công nghệ sản xuất nguyên vật liệu, linh kiện, phụ tùng và thiết bị đầu vào quan trọng, từ đó nâng cao khả năng tự chủ của nền công nghiệp. Các lĩnh vực được ưu tiên gồm điện tử thông minh, thiết bị năng lượng, đường sắt, cơ khí và tự động hóa, ô tô, công nghiệp công nghệ cao, dệt may và da giày.

Đáng chú ý, Thành phố phấn đấu tỷ lệ nội địa hóa ngành công nghiệp tăng từ 5-10% mỗi năm. Đến năm 2030, tỷ lệ nội địa hóa ngành điện tử được đặt mục tiêu đạt trên 30%; cơ khí chế tạo trên 40%; ô tô trên 30%; dệt may trên 60%; da giày trên 65% và công nghiệp công nghệ cao trên 15%.

Cùng với nâng tỷ lệ nội địa hóa, Chương trình hướng tới hình thành mạng lưới doanh nghiệp có năng lực công nghệ, quản trị và sản xuất đủ sức đáp ứng yêu cầu của các doanh nghiệp dẫn dắt trong nước và quốc tế. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 7-12 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời hỗ trợ doanh nghiệp nội địa từng bước trở thành nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 trong các chuỗi cung ứng.

Để tạo nền tảng cho mục tiêu này, Thành phố sẽ tiếp tục rà soát các cơ chế, chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ theo Nghị định số 111/2015/NĐ-CP và Nghị định số 205/2025/NĐ-CP; nghiên cứu các chính sách thúc đẩy gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, phát triển thị trường cho sản phẩm sản xuất trong nước và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ.

Thành phố HCM bổ sung nhiều chính sách phát triển công nghiệp hỗ trợ

Các dự án đầu tư của tập đoàn đa quốc gia cũng được định hướng thu hút có chọn lọc, gắn với phát triển chuỗi cung ứng nội địa, khuyến khích liên doanh, liên kết và tạo cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tham gia sản xuất những sản phẩm có hàm lượng công nghệ, giá trị gia tăng cao. Song song với đó, Thành phố tiếp tục triển khai các chính sách hỗ trợ về thuế, tiền thuê đất, tín dụng và lãi suất theo quy định, trong đó có cơ chế hỗ trợ lãi suất đối với các dự án thuộc lĩnh vực ưu tiên được Công ty Đầu tư Tài chính Nhà nước Thành phố Hồ Chí Minh (HFIC) cho vay.

Không gian phát triển công nghiệp hỗ trợ cũng được mở rộng thông qua định hướng chuyển đổi các khu chế xuất, khu công nghiệp hiện hữu gắn với công nghiệp công nghệ cao, khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp thế hệ mới và thông minh. Việc chuẩn bị quỹ đất cho các dự án công nghiệp hỗ trợ sẽ được gắn với quy hoạch khu công nghiệp, khu công nghệ cao, cụm công nghiệp, hệ thống logistics, giao thông, điện, nước và hạ tầng xử lý môi trường.

Đặc biệt, Thành phố xác định tăng cường liên kết với các địa phương vùng Đông Nam Bộ, tận dụng mạng lưới khu công nghiệp, khu công nghệ cao, trung tâm logistics, cảng biển, doanh nghiệp FDI và các doanh nghiệp đầu cuối để mở rộng không gian chuỗi cung ứng công nghiệp hỗ trợ.

Nâng năng lực doanh nghiệp để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng

Bên cạnh nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, nâng cao năng lực doanh nghiệp cũng là một trong những trọng tâm xuyên suốt Chương trình. Doanh nghiệp sẽ được hướng dẫn áp dụng các hệ thống quản lý và công cụ cải tiến năng suất, chất lượng; hệ thống truy xuất nguồn gốc; công nghệ số trong quản trị sản xuất và quản trị doanh nghiệp; đồng thời tiếp cận các tiêu chuẩn, chứng nhận về sản phẩm, môi trường, năng lượng, an toàn và sức khỏe nghề nghiệp.

Thành phố cũng thúc đẩy chuyển dịch từ mô hình sản xuất truyền thống sang mô hình nhà máy thông minh, xanh và bền vững. Hoạt động nghiên cứu và phát triển cũng được định hướng gắn trực tiếp với nhu cầu sản xuất. Thành phố sẽ rà soát, đặt hàng các nhiệm vụ khoa học - công nghệ xuất phát từ bài toán thực tế của doanh nghiệp, tập trung vào vật liệu, linh kiện, phụ tùng, khuôn mẫu, tự động hóa, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải, cải tiến quy trình và phát triển sản phẩm mới.

Mối liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp được tăng cường nhằm thúc đẩy thử nghiệm, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Doanh nghiệp cũng được hỗ trợ tiếp cận các phòng thí nghiệm, trung tâm kiểm định, đo lường, thực hiện thử nghiệm sản phẩm và đạt các chứng nhận quốc tế phù hợp với yêu cầu của các ngành như ô tô, điện tử, hàng không.

Chương trình chú trọng khắc phục một trong những điểm nghẽn của hoạt động kết nối cung - cầu là thiếu dữ liệu đầy đủ về năng lực của doanh nghiệp

Nguồn nhân lực là một trụ cột khác của quá trình nâng cấp doanh nghiệp. Chương trình đặt ra yêu cầu hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực, đào tạo quản trị sản xuất, kỹ thuật và chất lượng cho tối thiểu 50 doanh nghiệp mỗi năm. Cơ chế hợp tác “3 nhà” bao gồm Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp được đề xuất với hướng doanh nghiệp đặt hàng đào tạo theo nhu cầu, cơ sở đào tạo cung cấp hạ tầng và chương trình, Nhà nước hỗ trợ nguồn lực và kết nối.

Bên cạnh công nghệ và nhân lực, Chương trình chú trọng khắc phục một trong những điểm nghẽn của hoạt động kết nối cung - cầu là thiếu dữ liệu đầy đủ về năng lực của doanh nghiệp. Thành phố sẽ khảo sát, phân loại doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ theo sản phẩm, công đoạn và công nghệ sản xuất, đồng thời cập nhật nhu cầu nội địa hóa, tiêu chuẩn kỹ thuật và yêu cầu chất lượng của các doanh nghiệp dẫn dắt.

Với hệ thống giải pháp trải rộng từ thể chế, hạ tầng, khoa học - công nghệ, nhân lực đến dữ liệu và thị trường, Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 - 2030 cho thấy định hướng chuyển trọng tâm từ hỗ trợ đơn lẻ sang phát triển một hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ có tính liên kết cao. Đích đến không chỉ là tăng số lượng doanh nghiệp hay sản phẩm sản xuất trong nước, mà là nâng thực chất năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, làm chủ nhiều hơn các công đoạn có giá trị gia tăng cao và từng bước nâng vị trí của công nghiệp trong nước trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.

Lý Quốc Thịnh