Để hiện thực hóa những mục tiêu đó, hoàn thiện thể chế là yêu cầu bắt buộc. Đối với ngành Công Thương việc tích cực vào cuộc xây dựng, hoàn thiện dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm trước khi Nghị quyết 10 được ban hành, thể hiện rõ nét vai trò tiên phong, kiến tạo của ngành.

Nội địa hóa và doanh nghiệp Việt phải lớn lên

Sau gần 40 năm Việt Nam mở cửa thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI), mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, vẫn còn không ít điểm nghẽn. Cụ thể, tỷ lệ dự án thâm dụng lao động, tài nguyên, gia công lắp ráp vẫn còn cao; tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng tạo ra trên lãnh thổ Việt Nam còn thấp; liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước chưa thực chất; chuyển giao công nghệ còn hạn chế. Nói cách khác, Việt Nam thu hút được lượng vốn lớn nhưng phần giá trị giữ lại trong nước còn mỏng.

Trước thực trạng đó, Nghị quyết số 10-NQ/TW (Nghị quyết 10) của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài xác lập một bước chuyển tư duy căn bản: từ tư duy chủ yếu thu hút vốn sang tư duy phát triển nền tảng đầu tư chiến lược quốc gia; từ thu hút theo địa giới hành chính sang thu hút theo cụm ngành, chuỗi giá trị và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; lấy chất lượng, hiệu quả, chuyển giao công nghệ, tham gia chuỗi cung ứng, giá trị gia tăng làm tiêu chí chủ yếu thay vì số lượng dự án.

Theo đó, Nghị quyết đặt ra các mục tiêu cụ thể đến năm 2030 đầy tham vọng: tỷ lệ nội địa hóa trung bình trong các ngành công nghiệp chủ lực đạt từ 45–50%; phấn đấu có khoảng 10.000 doanh nghiệp trong nước tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp FDI, trong đó có khoảng từ 500–1.000 nhà cung ứng cấp I.

Giai đoạn 2026-2030, thu hút vốn đầu tư nước ngoài đăng ký khoảng 200-300 tỷ USD (40-50 tỷ USD/năm); vốn thực hiện khoảng 150-200 tỷ USD (30-40 tỷ USD/năm).

75% vốn đầu tư nước ngoài đến từ các nền kinh tế phát triển, có tiềm lực về công nghệ, vốn và quản trị hiện đại; số lượng tập đoàn đa quốc gia trong danh sách Fortune 500 có hoạt động đầu tư tại Việt Nam tăng 30%; thu hút các tập đoàn đa quốc gia đầu tư các trung tâm nghiên cứu, thiết kế, đổi mới sáng tạo, dữ liệu, trụ sở khu vực, trung tâm điều hành, trung tâm ngân quỹ, trung tâm mua sắm, trung tâm dịch vụ dùng chung, trong đó có ít nhất 3 tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới đặt trụ sở, văn phòng, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D) tại Việt Nam; thu hút các doanh nghiệp nước ngoài, bao gồm cả doanh nghiệp nhỏ và vừa, nhưng có công nghệ lõi, công nghệ chuyên biệt, có khả năng tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. 

Có thể khẳng định, những mục tiêu trên đây được Đảng đề ra vừa cụ thể, vừa rất lớn lao. Nếu thực hiện thành công, Việt Nam hoàn toàn có thể nâng cao năng lực tự chủ chiến lược, sức cạnh tranh của nền kinh tế, mở rộng mạng lưới thị trường, tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu.

Để đạt được hàng loạt mục tiêu mang tầm chiến lược đó, Nghị quyết 10 xác định hệ thống giải pháp đồng bộ, trong đó hoàn thiện thể chế được đặt ở vị trí nền tảng. Đối với ngành Công Thương việc xây dựng, hoàn thiện dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm chính là bước đi cụ thể hóa chủ trương và hướng tới nhiều mục tiêu của Nghị quyết. 

Những đột phá từ dự án Luật Công nghiệp trọng điểm

Ngày 3/4/2026, tại Nghị quyết số 82/NQ-CP về việc thông qua Chính sách của Luật Công nghiệp trọng điểm, Chính phủ đã giao “Bộ Công Thương chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan liên quan tổ chức soạn thảo dự án Luật Công nghiệp trọng điểm, báo cáo Chính phủ theo quy định”.

Ngay sau đó, ngày 22/4/2026 , Bộ trưởng Bộ Công Thương đã ban hành Quyết định số 968/QĐ-BCT thành lập Tổ soạn thảo, Tổ biên tập dự án Luật; xây dựng Kế hoạch, triển khai kế hoạch, phân công, chuẩn bị xây dựng hồ sơ; tổ chức các cuộc họp thường trực Tổ soạn thảo, Tổ biên tập. Bộ Công Thương cũng đã thực hiện thủ tục đề nghị Chính phủ đề nghị bổ sung dự án Luật Công nghiệp trọng điểm vào Chương trình lập pháp năm 2026 của Quốc hội theo trình tự, thủ tục rút gọn và được chấp thuận. 

Với sự vào cuộc tích cực của Bộ Công Thương, một khối lượng công việc lớn đã được hoàn thành. Hiện Dự thảo Luật đang được lấy ý kiến rộng rãi, hoàn thiện. Dự thảo Luật Công nghiệp trọng điểm gồm 52 điều, 6 chương, thiết kế theo hướng một đạo luật về cơ chế chính sách phát triển ngành.

Đặt trong mục tiêu của Nghị quyết 10 về nội địa hóa và chuỗi cung ứng, có thể nhận ra những điểm đột phá chính sách quan trọng. Dự thảo Luật lần đầu xác định rõ 6 ngành công nghiệp trọng điểm, bao gồm: vật liệu, cơ khí chế tạo, công nghiệp sinh học, dệt may, da giày, công nghiệp hỗ trợ.

Một trong những điểm nổi bật của dự thảo Luật là cơ chế nội địa hóa và đặt hàng; ưu đãi vốn đầu tư nước ngoài gắn với cam kết phát triển chuỗi nội địa. Đối với các giải pháp thu hút đầu tư, quan trọng nhất là đầu tư chiến lược nước ngoài, dự thảo gắn ưu đãi, hỗ trợ cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài với các cam kết cụ thể về hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tham gia chuỗi cung ứng, gia tăng tỷ lệ nội địa hóa, tăng chi cho nghiên cứu và phát triển tại Việt Nam, chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao, mở rộng quy mô sản xuất và xuất khẩu. Đây là cách tiếp cận theo hướng đổi ưu đãi lấy cam kết phát triển năng lực nội sinh, góp phần nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư nước ngoài theo chiều sâu. Luật cũng tạo lập các chính sách ưu đãi, hỗ trợ có tính đặc thù để khuyến khích thu hút đầu tư các dự án chế biến sâu khoáng sản, chuyển dịch năng lượng. Cơ chế đổi ưu đãi lấy cam kết phát triển năng lực nội sinh, đúng tinh thần Nghị quyết 10 yêu cầu "chuyển từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ gắn với kết quả thực hiện cam kết".

Một điểm đột phá tiếp theo được quy định tại Chương IV của dự thảo Luật, trực tiếp giải quyết bài toán 10.000 nhà cung ứng. Đây là lần đầu tiên công nghiệp hỗ trợ có hẳn một chương riêng trong luật. Dự thảo xác định các công nghệ nền tảng của công nghiệp hỗ trợ (CNHT) bao gồm: đúc, hàn, khuôn mẫu, tạo hình nhựa, xử lý bề mặt, xử lý nhiệt. Cùng với đó là quy định hỗ trợ cụ thể cho doanh nghiệp CNHT trong xúc tiến thị trường, hợp tác với tập đoàn đa quốc gia, sản xuất thử nghiệm và chứng nhận sản phẩm... Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ được luật hóa với nguồn kinh phí, tín dụng đặc thù; tạo đầu mối cụ thể để doanh nghiệp CNHT tiếp cận hỗ trợ kỹ thuật, kiểm định, chứng nhận chất lượng, điều mà hiện nay còn rất hạn chế.

Dù không phải là đạo luật chuyên biệt về đầu tư nước ngoài, dự án Luật Công nghiệp trọng điểm Bộ Công Thương đang xây dựng lại là mảnh ghép thể chế then chốt để hiện thực hóa nhiều mục tiêu cốt lõi của Nghị quyết 10: ưu đãi FDI được ràng buộc bằng cam kết nội địa hóa, doanh nghiệp Việt được trao công cụ để lớn lên bên cạnh nhà đầu tư nước ngoài, và mục tiêu 10.000 nhà cung ứng vào chuỗi giá trị là doanh nghiệp trong nước...

Trở lại với Nghị quyết 10, việc ban hành nghị quyết này cùng với Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 79 về phát triển kinh tế nhà nước, đã hoàn thiện bộ ba Nghị quyết chiến lược, nền tảng về chủ trương, chính sách phát triển kinh tế, tạo thế vững chắc cho mô hình tăng trưởng kinh tế mới đã được Đảng đề ra tại Nghị quyết Đại hội XIV.

Xây dựng và triển khai chương trình quốc gia phát triển nhà cung ứng trong nước; hình thành cơ sở dữ liệu quốc gia, nền tảng kết nối nhà cung ứng, cụm liên kết ngành và cơ chế hợp tác dài hạn giữa nhà đầu tư nước ngoài và doanh nghiệp trong nước; hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực quản trị, công nghệ, tiêu chuẩn, tài chính, truy xuất nguồn gốc và khả năng tham gia chuỗi giá trị, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài.

 (Trích Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.)