Bổ sung nghĩa vụ của tổ chức cá nhân, cung cấp suất ăn tập thể

Tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 6, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, chiều 24/9, tại Nhà Quốc hội, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi).

Trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên cho biết, việc xây dựng dự án Luật nhằm kịp thời tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật An toàn thực phẩm năm 2010.

Dự thảo Luật quy định chung về an toàn thực phẩm; quyền và nghĩa vụ của cơ sở kinh doanh thực phẩm; điều kiện đối với thực phẩm; điều kiện đối với cơ sở kinh doanh thực phẩm; biện pháp quản lý an toàn thực phẩm; hoạt động thử nghiệm thực phẩm, giám định phục vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm; hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm; truy xuất nguồn gốc về an toàn thực phẩm; thông tin, truyền thông về an toàn thực phẩm, quảng cáo, ghi nhãn thực phẩm; quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm.

Dự thảo Luật gồm 76 điều, 09 chương, bổ sung một số vấn đề như: Nguyên tắc áp dụng luật để áp dụng trong trường hợp Luật An toàn thực phẩm và các luật khác có xung đột pháp luật; một số hành vi bị nghiêm cấm cho phù hợp với các văn bản pháp luật hiện hành và thực tiễn; nghĩa vụ của doanh nghiệp khi kinh doanh theo phương thức thương mại điện tử và bổ sung điều kiện đảm bảo an toàn thực phẩm của các cơ sở giao đồ ăn trực tuyến; nghĩa vụ của tổ chức cá nhân, cung cấp suất ăn tập thể không vì mục đích kinh doanh…

Trình bày báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải nhấn mạnh, Thường trực Ủy ban nhận thấy, dự thảo Luật cơ bản bám sát và thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng trong giai đoạn hiện nay. Tuy nhiên, đề nghị tiếp tục nghiên cứu, rà soát các quy định tại dự thảo Luật để bảo đảm tương thích, cập nhật, nội luật hóa các nội dung liên quan của các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia hoặc là thành viên.

Đối với các nội dung cụ thể, Báo cáo thẩm tra đề cập đến một số nội dung đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu, làm rõ như: Quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm (từ Điều 7 đến Điều 12); Điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng (Điều 16); Hậu kiểm và chế tài xử lý vi phạm (Điều 58 và Điều 59); Hệ thống thông tin dữ liệu và chuyển đổi số (từ Điều 63 đến Điều 68)…

Quản lý, kiểm soát an toàn thực phẩm ngay từ gốc

Thảo luận tại Phiên họp, các đại biểu cơ bản đồng tình với sự cần thiết của việc sửa đổi luật sau hơn 15 năm thi hành, trong đó tập trung phân tích sâu về quy định "thực phẩm giả" cũng như tính khả thi khi áp dụng vào thực tiễn. 

Liên quan đến quy định về "thực phẩm giả", Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cho rằng, cần cân nhắc kỹ việc đưa khái niệm này vào điều khoản "Giải thích từ ngữ" hay quy định thành một điều khoản riêng, bởi thực phẩm giả liên quan trực tiếp đến căn cứ xử lý vi phạm.

“Do thực phẩm giả mang tính đặc thù nhưng cũng là một loại hàng giả quy định trong Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa. Vì vậy, việc thiết kế chính sách phải bảo đảm tính đồng bộ. Đồng thời, cần quy định chi tiết các phương pháp định lượng và tiêu chí đánh giá để làm cơ sở pháp lý xử lý vi phạm”, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh nêu quan điểm.

Phân tích sâu hơn nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng đề nghị rà soát kỹ nội hàm thực phẩm giả, bảo đảm tính kế thừa Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa và Nghị định số 98/2020/NĐ-CP của Chính phủ.

Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, theo quy định hiện hành tại Nghị định 98/2020/NĐ-CP, sản phẩm có chỉ tiêu chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật chỉ đạt từ 70% trở xuống so với mức tối thiểu theo quy định hoặc mức đăng ký thì được xác định là hàng giả. Việc dự thảo Luật bỏ qua tiêu chí định lượng 70% này, dễ dẫn đến lúng túng khi phân định ranh giới giữa "thực phẩm giả" (xử lý hình sự) và "thực phẩm kém chất lượng" (xử lý hành chính).

Phát biểu cho ý kiến tại nội dung thảo luận, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị, Luật sửa đổi phải làm rõ cơ chế quản lý nhà nước cũng như ranh giới trách nhiệm giữa các bộ, giữa Trung ương và địa phương. Bởi, theo chỉ đạo của Bộ Chính trị, việc kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất chỉ một đầu mối chịu trách nhiệm từ Trung ương đến địa phương là Bộ Y tế.

Chủ tịch Quốc hội cũng cho rằng, dự án Luật cần chuyển từ phương thức nặng về tiền kiểm sang quản lý theo nguy cơ, tăng cường hậu kiểm (ví dụ: nhóm nguy cơ cao như sữa bột trẻ em, thực phẩm chức năng... cần kiểm soát chặt; nhóm nguy cơ thấp như nông sản đóng túi... chuyển sang hậu kiểm).

Bên cạnh đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, công tác quản lý an toàn thực phẩm phải tập trung kiểm soát ngay từ gốc; công tác hậu kiểm phải thực chất và được kiểm soát chặt chẽ; hậu kiểm thực chất là phải trực tiếp đi vào cơ sở, lấy mẫu trên thị trường, kiểm tra lịch sử tuân thủ và truy xuất nguồn gốc.

Về dữ liệu, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, cần coi đây là hạ tầng quan trọng phục vụ quản lý an toàn thực phẩm theo nguyên tắc “một lần khai báo, nhiều lần sử dụng”, hạn chế yêu cầu cung cấp lại dữ liệu đã có, đồng thời bảo vệ bí mật kinh doanh và thông tin của doanh nghiệp.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị, Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) khi được ban hành cần phải trả lời 3 vấn đề cốt yếu: Thực phẩm đến tay người dân có an toàn hay không?; Doanh nghiệp tuân thủ tốt có ít thủ tục hơn hay không?; Khi xảy ra sự cố có truy được nguồn gốc, xác định được trách nhiệm và xử lý đủ nhanh hay không?

“An toàn thực phẩm không được bảo đảm bằng việc tạo ra nhiều giấy phép hơn, mà phải bằng chuẩn an toàn rõ hơn, dữ liệu tốt hơn, hậu kiểm mạnh hơn và trách nhiệm không thể né tránh”, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định. 

Kết luận Phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị, việc xây dựng dự thảo Luật phải quán triệt sâu sắc và thể chế hóa đầy đủ Chỉ thị 17 của Ban Bí thư về kiện toàn tổ chức bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất “chỉ một đầu mối chịu trách nhiệm” từ Trung ương đến địa phương. Mô hình này cần được quy định rõ ngay trong Luật nhằm giải quyết dứt điểm tình trạng phân tán, chồng chéo, bỏ trống hoặc đùn đẩy trách nhiệm giữa các bộ, ngành.

Đồng thời, công tác lập pháp phải thể chế hóa các quan điểm chỉ đạo của Bộ Chính trị về chuyển đổi số triệt để, cắt giảm thủ tục hành chính, loại bỏ giấy phép không phù hợp và chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm dựa trên dữ liệu.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội lưu ý cần đánh giá kỹ tính khả thi của dự thảo Luật; các quy định chuyển tiếp phải được rà soát đầy đủ, xác định thời điểm và lộ trình hiệu lực phù hợp để không tạo khoảng trống pháp lý hay gây gián đoạn hoạt động của doanh nghiệp.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự thảo Luật lần đầu tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và xem xét thông qua tại Kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027).