Nhu cầu khí tự nhiên tăng trong khi nguồn cung trong nước không đáp ứng đủ, khiến nước này phụ thuộc nặng nề vào khí đường ống từ Mỹ. (Ảnh: AFP)

Sản lượng khí trong nước đã không đủ đáp ứng nhu cầu công nghiệp và dân cư trong nhiều năm, buộc Mexico bù đắp chủ yếu bằng khí nhập khẩu từ Mỹ. Mô hình này giúp bảo đảm nguồn cung nhưng tạo ra điểm yếu chiến lược: Biến động giá, thương mại xuyên biên giới hoặc nguồn cung từ Mỹ đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí năng lượng Mexico.

Áp lực càng tăng khi Pemex gặp khó khăn tài chính và sản lượng dầu khí truyền thống khó tăng mạnh. Trong quý II/2026, Pemex ghi nhận lợi nhuận ròng khoảng 18 tỷ peso, nhưng giảm 69,8% so với cùng kỳ năm trước. Khí đá phiến vì thế được xem là hướng bổ sung nguồn cung, đồng thời giảm mức độ phụ thuộc vào giá khí nhập khẩu.

Trọng tâm hiện nay là hai lưu vực phía Bắc: Sabinas-Burro-Picachos ở Coahuila và Burgos ở Tamaulipas. Đây là những khu vực có cấu trúc địa chất liên tục với các tầng chứa khí giàu tiềm năng phía Mỹ. Burgos nằm gần các mỏ đá phiến Eagle Ford và Haynesville của Texas, còn Sabinas-Burro-Picachos cũng có triển vọng đối với khí chặt.

Tuy nhiên, Mexico không lựa chọn mở rộng fracking trên toàn quốc. Một ủy ban khoa học về chủ quyền năng lượng và khí tự nhiên phi truyền thống đã đánh giá từng lưu vực dựa trên địa chất, nguồn nước, khả năng kỹ thuật và ảnh hưởng môi trường. Kết quả cho thấy Tampico-Misantla, trải rộng tại Tamaulipas và Veracruz, không nên triển khai do rủi ro môi trường và xã hội cao. Trong khi đó, Burgos và Sabinas-Burro-Picachos được đề xuất tiếp tục nghiên cứu tính khả thi.

Sự khác biệt này cho thấy tiềm năng địa chất không đồng nghĩa dự án chắc chắn được phép triển khai. Fracking cần lượng nước đáng kể và tạo ra nước thải phải xử lý. Đây là vấn đề nhạy cảm tại Coahuila và Tamaulipas, những khu vực khô hạn hoặc bán khô hạn, nơi nông nghiệp và cộng đồng cũng cạnh tranh nguồn nước. Ngoài nguy cơ ô nhiễm tầng chứa nước, còn có rủi ro động đất cảm ứng liên quan đến xử lý nước thải và ảnh hưởng bề mặt từ giếng khoan, đường giao thông, đường ống.

Chương trình còn phải vượt qua nhiều lớp phê duyệt. Bộ Năng lượng Mexico phụ trách chính sách và cấp phép năng lượng, trong khi Bộ Môi trường và Tài nguyên thiên nhiên xem xét nước, chất thải và ảnh hưởng môi trường. Các báo cáo cho biết hoạt động thử nghiệm có thể bắt đầu từ tháng 9/2026, nhưng thời điểm này vẫn phụ thuộc vào phê duyệt môi trường và khung quy định về sự tham gia của khu vực tư nhân.

Một thách thức khác là mô hình đầu tư. Mexico vẫn duy trì vai trò trung tâm của Pemex, nên việc thu hút vốn và công nghệ quốc tế có thể thực hiện qua hợp đồng dịch vụ thay vì chia sẻ sản lượng. Điều này đòi hỏi điều kiện thương mại đủ hấp dẫn để doanh nghiệp tư nhân chấp nhận rủi ro. Nếu khung pháp lý rõ ràng, thử nghiệm thành công có thể mở đường cho đầu tư rộng hơn; ngược lại, thủ tục chậm hoặc phản đối xã hội có thể khiến kế hoạch lùi sang năm 2027.

Vì vậy, kế hoạch fracking tại Tamaulipas và Coahuila trước hết là phép thử đối với chiến lược an ninh năng lượng của Mexico. Mục tiêu không đơn thuần là khai thác thêm khí mà là giảm một điểm yếu cấu trúc: phụ thuộc quá lớn vào nguồn cung bên ngoài. Tuy nhiên, lợi ích về an ninh năng lượng chỉ có ý nghĩa nếu đi cùng kiểm soát chặt chẽ nước, methane, chất thải và ảnh hưởng cộng đồng. Thành công sẽ phụ thuộc vào khả năng Mexico cân bằng ba yêu cầu: tăng nguồn cung trong nước, bảo đảm hiệu quả kinh tế và duy trì tiêu chuẩn môi trường chặt chẽ.