Tại Hội nghị Năng lượng gió - Châu Á Thái Bình Dương 2026 (APAC Wind Energy Summit 2026) được tổ chức từ 10 đến 12/6/2026 tại Hà Nội, nội dung này một lần nữa đã thu hút được sự quan tâm của các đại biểu tham dự và các cơ quan, tổ chức có liên quan.

Trong khuôn khổ Hội nghị, bà Annika Seiler, chuyên gia năng lượng chính, Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB) đã giới thiệu báo cáo của ADB và Hội đồng năng lượng gió toàn cầu (GWEC) với tiêu đề “Thúc đẩy chuyển dịch năng lượng sạch tại Châu Á và Thái Bình Dương: Tăng cường chuỗi cung ứng điện gió của ASEAN”. Báo cáo đã cung cấp các phân tích dựa trên dữ liệu về xu hướng chuỗi cung ứng điện gió trong khu vực, các đánh giá chuyên sâu theo từng quốc gia và các điểm tham gia chiến lược của ASEAN trong chuỗi giá trị điện gió.

Cục trưởng Cục Công nghiệp Trần Việt Hoà cùng các đại biểu

Thảo luận tại Hội nghị, các diễn giả đại diện cho cơ quan Chính phủ, tổ chức quốc tế, nhà phát triển điện gió, nhà sản xuất thiết bị và chuyên gia về kinh tế tuần hoàn đều chung nhận định về vai trò quan trọng của khu vực Châu Á-Thái Bình Dương trong tăng trưởng công suất điện gió toàn cầu đến năm 2030, trong đó ASEAN đang nổi lên là một trong những khu vực có nhiều tiềm năng phát triển. Bên cạnh tiềm năng triển khai các dự án điện gió, ASEAN cũng có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của ngành thông qua phát triển năng lực sản xuất, dịch vụ công nghiệp hỗ trợ, hạ tầng logistics cũng như khai thác và chế biến các nguồn nguyên liệu, khoáng sản quan trọng phục vụ công nghệ năng lượng sạch.

Cơ hội với 55-65% giá trị dự án

ESG - viết tắt của Environmental, Social, and Governance (Môi trường, Xã hội và Quản trị) là khung đo lường tính bền vững và trách nhiệm của doanh nghiệp dựa trên ba trụ cột chính. Để hiểu tại sao ESG quan trọng đến vậy với Việt Nam, cần nhìn vào cấu trúc giá trị của một dự án điện gió ngoài khơi.

Theo đánh giá của nhiều tổ chức quốc tế, khoảng 55-65% tổng giá trị đầu tư nằm ở các hạng mục như móng, kết cấu thép, cáp điện, hạ tầng cảng biển, logistics, lắp đặt và dịch vụ kỹ thuật. Phần còn lại - turbine, máy phát, hệ thống điều khiển - mới là công nghệ cao thực sự, hiện vẫn do các hãng quốc tế như Siemens Gamesa, Vestas, Goldwind v.v…nắm giữ.

Điều này đồng nghĩa với việc hơn một nửa giá trị của mỗi dự án nằm ở những hạng mục mà Việt Nam hoàn toàn có năng lực tham gia: cơ khí chế tạo, kết cấu thép, cảng biển, logistics, dịch vụ lắp đặt và bảo dưỡng, với điều kiện các doanh nghiệp nội đáp ứng tiêu chuẩn ESG quốc tế về môi trường, về an toàn lao động, về truy xuất nguồn gốc vật liệu.

Trong thực tế, các tổ chức tài chính quốc tế như ADB, IFC hay các quỹ đầu tư xanh châu Âu ngày càng gắn điều kiện ESG vào từng khoản vay, từng danh mục đầu tư.

Kinh tế tuần hoàn trong điện gió không chỉ là xử lý thiết bị sau khi hết hạn sử dụng mà là quản lý toàn bộ vòng đời dự án, từ thiết kế, sản xuất, vận hành đến tháo dỡ, tái sử dụng và tái chế, qua đó vừa giảm tác động môi trường vừa tạo thêm giá trị kinh tế và năng lực công nghiệp mới. Ngay từ giai đoạn thiết kế, cần khuyến khích sử dụng vật liệu có khả năng tái chế, thiết kế cấu phần dễ tháo rời, dễ sửa chữa, dễ thay thế và kéo dài tuổi thọ vận hành.

Điều này đồng nghĩa với việc khi thiết kế một cấu kiện thép cho móng tuabin, kỹ sư phải tính đến khả năng tháo dỡ và tái chế sau nhiều thập niên thay vì chỉ tính đến độ bền và chi phí chế tạo. Trong khâu sản xuất, các doanh nghiệp cần từng bước áp dụng tiêu chuẩn xanh, quản trị phát thải, sử dụng hiệu quả thép, kim loại màu, vật liệu composite và năng lượng trong quá trình chế tạo. Việc truy xuất nguồn gốc vật liệu, áp dụng ESG và tiêu chuẩn môi trường quốc tế cũng rất quan trọng để chuỗi cung ứng điện gió ASEAN có thể tham gia sâu hơn vào thị trường toàn cầu.

Trong giai đoạn vận hành, cần chú trọng bảo dưỡng dự báo, sửa chữa, nâng cấp thiết bị, tái sử dụng linh kiện còn khả năng khai thác nhằm kéo dài vòng đời dự án và giảm lượng chất thải công nghiệp. Đồng thời, mỗi dự án điện gió cần có kế hoạch tháo dỡ, thu hồi, phân loại, xử lý và tái chế thiết bị sau vòng đời sử dụng ngay từ khi chuẩn bị đầu tư.

Ở cấp độ ASEAN, các nước có thể phối hợp xây dựng tiêu chuẩn chung hoặc công nhận lẫn nhau về tái chế, truy xuất nguồn gốc vật liệu, quản lý chất thải và chứng nhận xanh trong chuỗi cung ứng điện gió. Nếu triển khai tốt, kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp giảm tác động môi trường mà còn mở ra không gian phát triển mới cho các ngành công nghiệp tái chế, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật, kiểm định và logistics xanh trong khu vực.

Bước đi của Chính phủ để thúc dẩy tiêu chuẩn ESG, sử dụng tài nguyên hiệu quả và phát triển công nghiệp bền vững

Chia sẻ tại phiên thảo luận, từ góc độ của đơn vị quản lý nhà nước về công nghiệp tại Việt Nam, ông Trần Việt Hòa, Cục trưởng Cục Công nghiệp-Bộ Công Thương cho biết: phát triển chuỗi cung ứng điện gió không thể chỉ dừng ở mục tiêu mở rộng năng lực sản xuất thiết bị hoặc dịch vụ, mà phải đi cùng yêu cầu về tiêu chuẩn, chất lượng, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội. Đây là điều kiện để chuỗi cung ứng điện gió của Việt Nam có thể tham gia thị trường quốc tế, đáp ứng yêu cầu của các nhà phát triển dự án, nhà sản xuất thiết bị lớn, tổ chức tài chính và các thị trường nhập khẩu có tiêu chuẩn ngày càng cao.

Cục trưởng Cục Công nghiệp Trần Việt Hoà chia sẻ tại phiên thảo luận

Theo ông Hòa, chuỗi cung ứng điện gió gắn với nhu cầu lớn về thép, đồng, vật liệu composite, thiết bị điện, nam châm vĩnh cửu và một số khoáng sản quan trọng. Theo đánh giá của IEA, chuyển dịch năng lượng sạch có thể đối mặt với rủi ro thiếu hụt khoáng sản nếu không tăng đầu tư vào khai thác, chế biến và tái chế; riêng tái chế có thể giúp giảm nhu cầu nguồn cung mới tới khoảng 30% trong một số kịch bản. Vì vậy, kinh tế tuần hoàn trong điện gió không chỉ là câu chuyện xử lý cánh quạt và các thiết bị sau vòng đời sử dụng, mà còn là vấn đề an ninh tài nguyên, giảm phụ thuộc chuỗi cung ứng và phát triển công nghiệp tái chế[1].

Về định hướng chung, Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi xanh, sử dụng năng lượng hiệu quả, giảm phát thải và phát triển bền vững trong các ngành công nghiệp. Đối với chuỗi cung ứng điện gió, cách tiếp cận phù hợp là tích hợp yêu cầu ESG ngay từ quá trình phát triển năng lực công nghiệp, bao gồm lựa chọn vật liệu, tiêu chuẩn sản xuất, quản trị chất lượng, an toàn lao động, quản lý môi trường, truy xuất nguồn gốc, vận hành - bảo dưỡng và xử lý thiết bị sau vòng đời sử dụng.

Bốn nhóm việc được Việt Nam xác định ưu tiên triển khai là hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn và cơ chế đánh giá sự phù hợp cho toàn bộ chuỗi cung ứng điện gió; hỗ trợ doanh nghiệp trong nước nâng cấp quản trị chất lượng, quản trị môi trường, an toàn lao động và năng lực chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế; thúc đẩy tái sử dụng và tái chế vật liệu, đặc biệt là thép, kim loại màu, thiết bị điện và vật liệu composite và từng bước hình thành yêu cầu bắt buộc về kế hoạch tháo dỡ, thu hồi, xử lý thiết bị sau vòng đời sử dụng.

Đối với Việt Nam, kinh tế tuần hoàn trong điện gió cần được nhìn nhận theo toàn bộ vòng đời sản phẩm, không chỉ ở khâu xử lý cuối cùng. Nếu làm tốt, kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp giảm tác động môi trường, mà còn tạo thêm không gian phát triển cho các ngành công nghiệp tái chế, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật, kiểm định, chứng nhận và quản lý tài nguyên. Đây cũng là một phần quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của chuỗi cung ứng điện gió Việt Nam và ASEAN.

Lý Quốc Thịnh