Nhiều năm gần đây, các trường ĐH thuộc ĐH Quốc gia Hà Nội, ĐH Quốc gia TP.HCM, ĐH Đà Nẵng, ĐH Bách khoa Hà Nội, Trường ĐH Đà Lạt... đã đi đầu trong tuyển sinh và đào tạo nhiều ngành thuộc chuỗi năng lực cốt lõi như toán, lý, hóa, vật liệu, điện tử, vi mạch, điều khiển, tính toán, AI và robot... Đây đều là những ngành học hướng đến các công nghệ cốt lõi mà VN đang đưa vào chiến lược phát triển trong kỷ nguyên mới, trong đó có công nghệ lượng tử và vật liệu mới.

THU HÚT NHIỀU HỌC SINH GIỎI, XUẤT SẮC

Những ngành học nói trên tại nhiều trường nhận được sự quan tâm lớn của thí sinh. PGS-TS Nguyễn Hữu Hiếu, Hiệu trưởng Trường ĐH Bách khoa (ĐH Đà Nẵng), cho biết: "Nhóm ngành liên quan đến công nghệ lõi của trường như công nghệ thông tin, AI, vi điện tử - thiết kế vi mạch, điện tử viễn thông, kỹ thuật máy tính, điều khiển - tự động hóa và các ngành kỹ thuật nền tảng có mức cạnh tranh lớn, điểm đầu vào thuộc nhóm cao của trường".

ẢNH: T.TÚ

PGS-TS Hiếu cũng cho rằng với những ngành này phải học nền tảng nặng hơn, thời gian tích lũy dài hơn, trong khi tín hiệu thu nhập ban đầu có thể không nhanh như một số ngành đang nóng. "Vì vậy, thách thức của chúng tôi không chỉ là tuyển đủ chỉ tiêu, mà là làm sao thu hút được nhiều hơn học sinh giỏi, xuất sắc chọn con đường khó nhưng rất cần cho đất nước", ông Hiếu nhận định.

Còn theo tiến sĩ Lê Văn Tùng, Phó trưởng khoa Vật lý và kỹ thuật hạt nhân Trường ĐH Đà Lạt, khi VN đặt mục tiêu phát triển công nghiệp bán dẫn, vật liệu mới, công nghệ lượng tử, năng lượng mới và công nghệ hạt nhân, nhu cầu nhân lực nền tảng về vật lý, toán học, hóa học sẽ tăng lên đáng kể trong 10 - 20 năm tới. Những lĩnh vực này không thể phát triển nếu chỉ dựa vào kỹ sư ứng dụng mà thiếu đội ngũ nghiên cứu khoa học cơ bản.

BIẾN THẾ MẠNH HÀN LÂM THÀNH CÁC CHƯƠNG TRÌNH ỨNG DỤNG

Trong bối cảnh công nghệ lượng tử, vật liệu mới đang trở thành bài toán chiến lược quốc gia, các trường ĐH đang tìm hướng kích hoạt cấu trúc đào tạo cũ, biến những thế mạnh hàn lâm sẵn có thành các chương trình ứng dụng liên quan đến những công nghệ cốt lõi này.

"Với công nghệ lượng tử, hướng đi phù hợp là chuẩn bị đội ngũ kỹ sư và nhà khoa học có nền tảng tốt về vật lý, đo lường, cảm biến, điện tử, vật liệu, vi mạch và tính toán. Từ nền tảng đó, trường có thể từng bước tiếp cận các hướng như cảm biến lượng tử, vật liệu lượng tử, thiết bị bán dẫn thế hệ mới và các hệ thống đo lường chính xác cao. Đây là những hướng còn rất mới, cần đầu tư dài hạn, nhưng nếu không chuẩn bị từ bây giờ thì sẽ khó tham gia vào giai đoạn sau", PGS-TS Nguyễn Hữu Hiếu chia sẻ.

Với vật liệu mới, ông Hiếu cho biết trường đặt trọng tâm vào nhóm vật liệu phục vụ công nghiệp lõi: bán dẫn, vi mạch, cảm biến, pin và lưu trữ năng lượng, năng lượng tái tạo, thiết bị điện tử thế hệ mới, robot, quốc phòng và an ninh.

"Một trong những hướng đi quan trọng của Trường ĐH Đà Lạt sắp tới là kết nối giữa vật lý và công nghệ thông tin, phát triển các học phần liên ngành về lập trình lượng tử, mô phỏng hệ lượng tử, thuật toán lượng tử và AI ứng dụng trong thiết kế vật liệu mới. Đây là cách nhiều trường ĐH trên thế giới đang triển khai để đào tạo nguồn nhân lực cho ngành công nghiệp lượng tử", tiến sĩ Lê Văn Tùng thông tin.

ảnh: Đ.N

NHỮNG NGÀNH CHIẾN LƯỢC ƯU TIÊN PHÁT TRIỂN

PGS-TS Trần Lê Quan, Hiệu trưởng Trường ĐH Khoa học tự nhiên (ĐH Quốc gia TP.HCM), cho biết hiện nay trường đang đào tạo nhiều ngành công nghệ mới. Đối với lĩnh vực vật liệu, có ngành khoa học vật liệu mở từ năm 2002 và ngành công nghệ vật liệu từ năm 2020, với quy mô tuyển sinh hằng năm khoảng 150 - 200 sinh viên/ngành. Trong đó có các chuyên ngành: vật liệu bán dẫn, vật liệu nano, vật liệu năng lượng, vật liệu y sinh, vật liệu xanh, và mô phỏng lượng tử cho vật liệu.

Ngành công nghệ bán dẫn bắt đầu tuyển sinh trình độ ĐH từ năm 2024, thạc sĩ từ năm 2025 và tiến sĩ từ tháng 4.2026. Đối với định hướng công nghệ lượng tử, trường đã mở chuyên ngành tính toán lượng tử thuộc ngành vật lý từ khóa tuyển 2025. Bên cạnh đó, trường đang thực hiện thủ tục để mở ngành đào tạo thí điểm công nghệ lượng tử, tập trung vào tính toán lượng tử, dự kiến tuyển sinh vào năm 2027.

"Công nghệ vật liệu và công nghệ lượng tử được xác định là hai trong những hướng ưu tiên chiến lược của trường trong đào tạo, nghiên cứu và chuyển giao công nghệ nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển các ngành công nghiệp công nghệ cao của VN trong giai đoạn tới", PGS-TS Trần Lê Quan chia sẻ.

Theo PGS-TS Trần Lê Quan, việc mở các ngành và chương trình đào tạo mới xuất phát từ yêu cầu phát triển của KH-CN cũng như nhu cầu ngày càng lớn về nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực chiến lược như AI, bán dẫn, công nghệ vật liệu, công nghệ lượng tử, công nghệ sinh học và khoa học dữ liệu. Đặc biệt, trong thời gian gần đây, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương quan trọng, khẳng định công nghệ lượng tử là lĩnh vực chiến lược ưu tiên quốc gia.

Cũng theo PGS-TS Quan, trong thời gian tới, trường có thể tiếp tục nghiên cứu và phát triển các chương trình đào tạo tiên tiến hoặc tài năng ở cả bậc ĐH và sau ĐH, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ trọng điểm như: công nghệ bán dẫn, công nghệ vật liệu, công nghệ lượng tử, AI, khoa học dữ liệu và các ngành khoa học liên ngành.

PGS-TS Bùi Hoài Thắng, Trưởng phòng Đào tạo Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), cũng cho biết những năm gần đây, trường đã chủ động phát triển và mở rộng các ngành đào tạo mới về công nghệ chiến lược nhằm đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao của đất nước. Đối với lĩnh vực vi mạch bán dẫn, nhà trường đã xây dựng nền tảng đào tạo và nghiên cứu hơn 20 năm, hình thành các nhóm nghiên cứu mạnh về thiết kế, chế tạo thử nghiệm, làm chủ và chuyển giao công nghệ vi mạch số, vi mạch tương tự và vi mạch siêu cao tần. Trên cơ sở đó, năm 2024, trường chính thức chuẩn hóa và phát triển ngành thiết kế vi mạch ở bậc ĐH và sau ĐH, góp phần khẳng định vai trò là một trong những đơn vị tiên phong, dẫn dắt lĩnh vực vi mạch bán dẫn tại VN.

ảnh: Đ.L

Năm 2025, trường mở mới các chuyên ngành năng lượng tái tạo, công nghệ sinh học số, quản trị kinh doanh (chuyên ngành kinh doanh số) và kinh tế tuần hoàn nhằm đón đầu xu thế phát triển của KH-CN và chuyển đổi số.

PGS-TS Thắng nhìn nhận: "Với các lĩnh vực công nghệ trọng điểm như công nghệ bán dẫn và năng lượng hạt nhân, trường xác định đây là những lĩnh vực chiến lược có vai trò quan trọng đối với sự phát triển KH-CN và năng lực cạnh tranh quốc gia trong tương lai. Vì vậy, nhà trường chủ động xây dựng lộ trình đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất, phát triển đội ngũ giảng viên và tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, viện nghiên cứu trong và ngoài nước nhằm tạo nền tảng cho việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao ở các lĩnh vực này".