Từ xưởng gia công đến nhà cung ứng của các tập đoàn toàn cầu

Trong nhiều năm, lợi thế lớn nhất của ngành sản xuất Việt Nam đến từ chi phí lao động cạnh tranh và khả năng gia công lắp ráp. Mô hình này giúp Việt Nam thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài và trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi sản xuất khu vực. Tuy nhiên, khi cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, lợi thế chi phí thấp đang dần thu hẹp. Trong bối cảnh đó, ứng dụng công nghệ cao là giải pháp giúp doanh nghiệp nâng cấp vị trí trong chuỗi giá trị.

Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công, công nghệ và giao thương không còn là hai yếu tố phát triển riêng rẽ mà đang tương tác chặt chẽ với nhau, tạo thành lực đẩy kép cho ngành sản xuất. Khi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới mở rộng cánh cửa thị trường, công nghệ lại trở thành điều kiện để doanh nghiệp đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe về chất lượng, năng suất và khả năng truy xuất nguồn gốc.

Những chuyển động của ngành công nghiệp hỗ trợ thời gian qua cho thấy xu hướng này đang diễn ra ngày càng rõ nét. Nếu như trước đây phần lớn doanh nghiệp nội địa chỉ tham gia các công đoạn đơn giản, thì hiện nay nhiều doanh nghiệp đã có thể trở thành nhà cung ứng cấp 1 hoặc cấp 2 cho các tập đoàn lớn trong lĩnh vực điện tử, ô tô và cơ khí chính xác.

Câu chuyện của Công ty Cơ khí chính xác Minh Triệu tại Bắc Ninh là một ví dụ điển hình. Theo đại diện doanh nghiệp, trước đây công ty chủ yếu thực hiện các đơn hàng gia công đơn giản với giá trị gia tăng không cao. Tuy nhiên, sau khi đầu tư mạnh vào hệ thống máy CNC, tự động hóa và quản trị số, doanh nghiệp đã đáp ứng được những yêu cầu kỹ thuật khắt khe của các đối tác nước ngoài, qua đó tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng của khối doanh nghiệp FDI. Sự thay đổi này không chỉ giúp doanh thu và giá trị đơn hàng tăng lên, mà còn tạo ra bước chuyển về vị thế của doanh nghiệp trên thị trường.

Ngành công nghiệp nỗ lực nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và tính bền vững

Cơ hội chỉ dành cho những doanh nghiệp dám đổi mới

Dù cơ hội đang rộng mở, con đường nâng cấp chuỗi giá trị của doanh nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Xu hướng sản xuất xanh đang lan rộng trên toàn cầu khiến các tiêu chuẩn tham gia chuỗi cung ứng ngày càng khắt khe hơn. Những thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Mỹ hay Nhật Bản không còn chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn yêu cầu doanh nghiệp phải chứng minh được trách nhiệm môi trường, khả năng giảm phát thải carbon và thực hiện các tiêu chuẩn về phát triển bền vững.

Theo PGS.TS. Lê Thị Thu Hà, Giám đốc Trung tâm Sáng tạo và Ươm tạo, Trường Đại học Ngoại thương, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc nếu doanh nghiệp muốn duy trì vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này đồng nghĩa với việc những doanh nghiệp chậm đổi mới sẽ đối mặt nguy cơ bị loại khỏi thị trường, trong khi các doanh nghiệp đi trước sẽ có cơ hội mở rộng thị phần và gia tăng lợi thế cạnh tranh.

Tuy nhiên, đây cũng chính là thách thức lớn nhất đối với khu vực công nghiệp hỗ trợ Việt Nam. Bởi lẽ phần lớn doanh nghiệp trong lĩnh vực này vẫn là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế về nguồn vốn, trình độ công nghệ và năng lực quản trị. Trong khi đó, quá trình chuyển đổi số, đầu tư công nghệ xanh hay nâng cấp hệ thống quản trị đều đòi hỏi nguồn lực tài chính đáng kể.

Bởi vậy, bên cạnh nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, vai trò của chính sách hỗ trợ đang trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Các chuyên gia cho rằng cần hình thành hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ cho doanh nghiệp sản xuất, từ tín dụng ưu đãi, quỹ đổi mới sáng tạo đến các chương trình hỗ trợ chuyển giao công nghệ. Đồng thời, việc kết nối doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn FDI cũng cần được thúc đẩy mạnh mẽ hơn nhằm tạo điều kiện để doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào mạng lưới sản xuất toàn cầu.

Bên cạnh vốn và công nghệ, nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là yếu tố mang tính quyết định. Trong cuộc đua công nghệ hiện nay, khả năng hấp thụ, vận hành và làm chủ công nghệ mới sẽ quyết định tốc độ chuyển đổi của doanh nghiệp.

Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, Việt Nam không thiếu cơ hội để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Vấn đề cốt lõi nằm ở năng lực nội tại của doanh nghiệp. Khi đủ năng lực cạnh tranh, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể vượt ra khỏi vai trò gia công đơn thuần để tham gia vào những khâu tạo ra giá trị cao hơn.