Sáng 26-5, Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hội đồng Lý luận Trung ương và Thành ủy Hải Phòng tổ chức Hội thảo khoa học quốc gia “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”. Hội thảo thu hút khoảng 300 đại biểu là lãnh đạo các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia, nhà khoa học trong và ngoài nước, nhằm tạo diễn đàn trao đổi, bàn luận để hoàn thiện Đề án “Đổi mới mô hình phát triển đất nước dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số”, phục vụ mục tiêu đưa Việt Nam trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045.

Phát biểu khai mạc, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, khẳng định việc đổi mới mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) không chỉ là yêu cầu khách quan mà còn là lựa chọn chiến lược mang tính quyết định cho tương lai đất nước.

Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương chỉ rõ, mặc dù mô hình hiện tại đã đưa Việt Nam trở thành nền kinh tế đứng thứ 32 thế giới vào năm 2025, nhưng đã bộc lộ nhiều hạn chế do phụ thuộc quá lớn vào vốn, tài nguyên và lao động giá rẻ. Để bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, Việt Nam cần lấy KHCN, ĐMST và CĐS làm nền tảng chủ yếu, phát triển dựa trên tri thức, dữ liệu và nhân lực chất lượng cao. Theo đồng chí, nhiệm vụ hàng đầu là xây dựng hệ sinh thái ĐMST quốc gia và hình thành các ngành công nghiệp công nghệ cao có năng lực cạnh tranh toàn cầu.

Chia sẻ quan điểm này, GS-TS Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương khẳng định, mô hình phát triển mới phải là sự hài hòa giữa kiên định và đổi mới, giữa tăng trưởng nhanh và phát triển bền vững. “Đổi mới mô hình phát triển không chỉ giới hạn ở kinh tế mà là đổi mới tổng thể tư duy, phương thức lãnh đạo và quản trị quốc gia, trong đó con người vừa là mục tiêu, vừa là nguồn lực và động lực nội sinh của phát triển”, đổng chí Nguyễn Xuân Thắng nhấn mạnh. Về phía Nhà nước, cần chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị quốc gia kiến tạo phát triển, chủ động tạo lập thể chế và hạ tầng dữ liệu thay vì làm thay thị trường.

Gửi tham luận đến hội thảo, TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương đề xuất chuyển đổi từ “tài chính tài sản” (dựa trên bất động sản) sang “tài chính sản xuất và công nghệ”. Theo đó, hệ thống ngân hàng cần ưu tiên cho vay dựa trên dòng tiền và giá trị gia tăng của doanh nghiệp thay vì chỉ dựa trên thế chấp đất đai. Ông cũng kiến nghị thiết lập các quỹ đầu tư mạo hiểm cho ĐMST và kiểm soát chặt chẽ lợi ích từ đầu cơ tài sản để hướng người tài vào lĩnh vực kỹ nghệ.

Về hỗ trợ doanh nghiệp, bà Francesca Nardini, đại diện Chương trình phát triển của Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam khuyến nghị, Việt Nam tập trung nâng cao năng lực cho khối doanh nghiệp vừa và nhỏ, giúp họ kết nối sâu hơn vào chuỗi giá trị của các doanh nghiệp đầu tư nước ngoài (FDI). Chuyên gia này cũng đề xuất nâng mức đầu tư cho nghiên cứu - phát triển (R&D) lên 2% GDP và thu hẹp khoảng cách giữa nghiên cứu với thương mại hóa sản phẩm

Về hạ tầng và đô thị hóa, đại diện UNDP lưu ý tầm quan trọng của việc hiện đại hóa lưới điện để đảm bảo an ninh năng lượng cho các ngành công nghệ cao như bán dẫn. Trong khi đó, TS Nguyễn Đình Cung kiến nghị mô hình đô thị hóa phải gắn với logistics, đại học và kinh tế số thay vì chỉ tập trung tạo ra địa tô.

Để làm được như vậy, hệ thống đánh giá cần chuyển đổi mạnh mẽ. Nhiều chuyên gia có cùng quan điểm, phải chuyển từ các chỉ tiêu định lượng (quy mô GDP) sang hệ thống KPI (định chất) bao gồm: năng suất lao động, giá trị gia tăng nội địa, chất lượng sống, mức độ hạnh phúc của người dân và năng lực tự cường quốc gia. Đây chính là chìa khóa để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình và phát triển bền vững trong dài hạn.