Làn sóng siết chuẩn từ các thị trường trọng điểm

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) vừa có Công văn số 307/XNK-NH ngày 26/3/2026 thông tin đến các Sở Công Thương và Hiệp hội ngành hàng nông sản, thực phẩm về 104 thông báo về biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) từ các thành viên WTO trong tháng 02/2026, bao gồm 65 dự thảo và 39 văn bản quy phạm pháp luật đã có hiệu lực.

Đây là những quy định liên quan trực tiếp đến an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật... có thể ảnh hưởng đáng kể đến khả năng tiếp cận thị trường của hàng thực phẩm, nông sản xuất khẩu Việt Nam. Điểm đáng chú ý là làn sóng điều chỉnh quy định lần này diễn ra đồng loạt tại hầu hết các thị trường xuất khẩu trọng điểm của Việt Nam, từ Trung Quốc, Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu cho đến Nhật Bản, Úc, các nước Đông Nam Á và khu vực Trung Đông.

Các thành viên WTO có nhiều thông báo quan trọng về quy chuẩn an toàn thực phẩm với các mặt hàng nhập khẩu trong tháng 02/2026

Tại thị trường Trung Quốc - đối tác thương mại hàng đầu của Việt Nam - động thái đáng lưu ý là việc xây dựng dự thảo tiêu chuẩn an toàn thực phẩm mới đối với thực phẩm chế biến sẵn. Đây là tín hiệu cho thấy Trung Quốc đang tiếp tục nâng cao yêu cầu chất lượng đối với nhóm hàng có giá trị gia tăng cao, vốn là hướng mà nhiều doanh nghiệp Việt đang muốn đẩy mạnh.

Tại thị trường Hoa Kỳ, hàng loạt điều chỉnh quan trọng được đề xuất, trong đó nổi bật là việc xem xét mức dư lượng tối đa (MRL) đối với nhiều hoạt chất bảo vệ thực vật trên diện rộng các loại nông sản, như Imidacloprid trên hạt tiêu đen, Pydiflumetofen trên đậu xanh, cà phê và thanh long - những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam. Bên cạnh đó, Hoa Kỳ cũng đề xuất bổ sung phụ gia màu thực phẩm được miễn chứng nhận gồm màu đỏ củ dền và chiết xuất tảo xoắn.

Tại Liên minh châu Âu (EU), loạt thay đổi có tầm ảnh hưởng rộng hơn với 7 nội dung đáng chú ý. Đáng kể nhất là việc sửa đổi Quy định (EU) 2020/692 liên quan đến điều kiện nhập cảnh và di chuyển đối với các lô hàng động vật, sản phẩm sinh sản; điều chỉnh Quy định (EU) 2016/2031 về cơ chế cho phép các nước thứ ba đề nghị miễn trừ tạm thời khỏi lệnh cấm nhập khẩu thực vật; ban hành Quy định (EU) 2026/187 cập nhật danh sách các quốc gia được phép xuất khẩu sản phẩm động vật dùng làm thực phẩm vào EU; và đề xuất mức MRL mới đối với Benomyl, Carbendazim, Thiophanate-methyl cùng một số hoạt chất khác trên nhiều nhóm nông sản.

Tại thị trường Nhật Bản, áp lực kiểm dịch thực vật gia tăng khi nước này áp dụng biện pháp khẩn cấp đối với cúc hoa vàng từ tất cả các quốc gia nhằm ngăn chặn vi rút gây bệnh đốm nâu quả cà chua (ToBRFV). Đồng thời, Nhật Bản cũng đề xuất và ban hành mức MRL mới đối với nhiều hoạt chất trên nhiều loại hàng hóa, trong đó có Etofenprox, Spinetoram, Butachlor, Prallethrin.

Tại thị trường Úc, xu hướng tăng cường truy xuất và xác nhận nguồn gốc sản phẩm thể hiện qua việc cập nhật hành chính đối với các mẫu Giấy chứng nhận vệ sinh (sanitary) và Giấy chứng nhận Halal tạm thời áp dụng cho thịt và sản phẩm thịt xuất khẩu từ Úc.

Tại thị trường Trung Đông, các nước vùng Vịnh (Ả-rập Xê-út, UAE, Qatar, Kuwait, Bahrain và Oman) đưa ra yêu cầu mới đối với cơ sở lưu trữ thực phẩm khô và thực phẩm đóng hộp.

Thách thức và cơ hội đan xen

Làn sóng điều chỉnh quy định SPS tháng 02/2026 từ các thành viên WTO phản ánh rõ xu hướng các thị trường nhập khẩu lớn ngày càng đặt ra tiêu chuẩn cao hơn về an toàn thực phẩm, kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc. Đối với doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm, nông sản Việt Nam, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội.

Các doanh nghiệp muốn gia nhập các thị trường này sẽ phải đối mặt với các vấn đề như chi phí tuân thủ tăng, yêu cầu kiểm nghiệm, chứng nhận ngày càng phức tạp, trong khi năng lực kiểm soát chất lượng của nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ còn hạn chế. Đặc biệt, các quy định về MRL thuốc bảo vệ thực vật tại Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản đang ngày càng siết chặt, đòi hỏi quy trình canh tác, thu hoạch và bảo quản phải được kiểm soát chặt chẽ hơn từ gốc.

Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp nào đáp ứng được các tiêu chuẩn cao chiếm lĩnh vị thế cạnh tranh tốt hơn, xây dựng uy tín thương hiệu bền vững tại các thị trường khó tính. Thực tế cho thấy, những doanh nghiệp đầu tư sớm vào hệ thống quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát dư lượng thường ít bị ảnh hưởng nhất mỗi khi các thị trường điều chỉnh tiêu chuẩn.

Các doanh nghiệp cần chủ động nâng cao hệ thống quản lý chất lượng để tránh bị ảnh hưởng trước các thay đổi về quy chuẩn

Trước mắt, doanh nghiệp cần cập nhật ngay thông tin chi tiết về các thông báo SPS liên quan đến mặt hàng và thị trường của mình. Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã có văn đề nghị các Sở Công Thương và Hiệp hội ngành hàng phổ biến rộng rãi thông tin này đến hội viên và doanh nghiệp trên địa bàn để chủ động điều chỉnh kế hoạch kinh doanh.

Về lâu dài, doanh nghiệp cần đầu tư vào năng lực kiểm soát chất lượng từ vùng nguyên liệu, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc minh bạch và chủ động theo dõi các kênh thông tin chính thống từ cơ quan chức năng về các thay đổi về chính sách xuất nhập khẩu quốc tế. Đây là điều kiện bắt buộc để duy trì và mở rộng thị trường xuất khẩu trong bối cảnh hàng rào kỹ thuật toàn cầu ngày càng được dựng cao hơn.

Danh sách các thông báo về biện pháp vệ sinh an toàn thực phẩm và kiểm dịch động thực vật (SPS) từ các thành viên WTO trong tháng 02/2026 tại đường dẫn ở mã QR sau:

Lý Thịnh