Đề án đang từng bước đi vào thực tiễn, góp phần xây dựng hệ sinh thái nghiên cứu - đổi mới sáng tạo hiện đại, tạo nền tảng để Thành phố Hồ Chí Minh nâng cao tiềm lực khoa học công nghệ và bứt phá trong giai đoạn phát triển mới.

Nghiên cứu khoa học tại Trung tâm R&D Khu Công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh: Tiến Lực/TTXVN

Tạo cơ chế đột phá

Đây là một chính sách đột phá trong triển khai cơ chế đặc thù của Thành phố, gắn với Nghị quyết số 19 của HĐND Thành phố quy định các tiêu chí, đối tượng, điều kiện và mức chi ưu đãi về tiền lương, tiền công, chế độ phúc lợi cho các chức danh lãnh đạo trong các tổ chức khoa học và công nghệ công lập, cũng như thù lao thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

Chính sách này tạo điều kiện cho các đơn vị tiếp cận gói ưu đãi chưa từng có, từ hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, phòng thí nghiệm, triển khai các chương trình nghiên cứu trung hạn, dài hạn đến thu hút, giữ chân nhân tài. Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 có ít nhất 5 trung tâm tiệm cận chuẩn quốc tế và đến năm 2045 có ít nhất 5 đơn vị đạt chuẩn quốc tế.

Đề án CoE được đánh giá là hành lang thể chế mới, tạo đột phá về cơ chế tài chính, nhân lực và quản trị nghiên cứu. Một trong những điểm nhấn quan trọng là cơ chế thu hút nhân tài. Thành phố cho phép áp dụng mức thu nhập cho các chức danh lãnh đạo lên đến 120 triệu đồng/người/tháng; đồng thời nâng mức thù lao thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ cao hơn so với hiện hành.

Bên cạnh đó, các trung tâm còn được hưởng nhiều chính sách ưu đãi đặc thù như hỗ trợ đầu tư trang thiết bị, phòng thí nghiệm; nâng cao năng lực hoạt động khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo; thúc đẩy sở hữu trí tuệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu; phát triển hoạt động khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; tăng cường hợp tác quốc tế.

Lĩnh vực của đề án tập trung vào các công nghệ nền tảng, có tính lan tỏa cao như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, công nghệ chuỗi khối, vi mạch, robotics, công nghệ in 3D; công nghệ sinh học và y sinh; công nghệ vật liệu tiên tiến, vật liệu nano, vật liệu bán dẫn, quang điện tử và quang tử.

Tiêu chí lựa chọn một tổ chức tham gia đề án gồm: chương trình khoa học và công nghệ phù hợp với định hướng phát triển thành phố trong giai đoạn 3-5 năm; có năng lực triển khai; có kế hoạch xây dựng trung tâm đạt chuẩn quốc tế. Tổ chức được phê duyệt tham gia đề án, trong 5 năm tiếp theo cần đạt các chỉ tiêu cụ thể như trung bình mỗi năm công bố ít nhất 10 bài báo quốc tế trên WoS/Scopus; có tối thiểu 5 sáng chế hoặc giải pháp hữu ích và ít nhất 10 hoạt động chuyển giao công nghệ hoặc một sản phẩm khoa học và công nghệ được công nhận; có hợp tác quốc tế, phát triển nhân lực chất lượng cao và cơ chế quản trị hiệu quả.

Ông Lê Thanh Minh, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đây là mô hình mới không chỉ đối với thành phố mà với cả nước, do đó trong quá trình triển khai cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện chính sách và tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc phát sinh.

Trong đợt đầu tuyển chọn, có 2 tổ chức khoa học và công nghệ công lập trên địa bàn đã được Thành phố Hồ Chí Minh phê duyệt tham gia đề án, với tổng kinh phí gần 200 tỷ đồng. Sở đang tiến hành tuyển chọn đợt 2, dự kiến có thêm 3-5 đơn vị được phê duyệt; đồng thời đang tiếp nhận hồ sơ đăng ký đợt 3 - đợt cuối của đề án này.

Phát triển các trung tâm xuất sắc

Trung tâm đổi mới sáng tạo Công nghiệp 4.0 (IIC) thuộc Trường Quốc tế Miền Đông (Eastern International University) - nơi đào tạo nhân lực chất lượng cao. Ảnh: Dương Chí Tưởng/TTXVN

Trung tâm Nghiên cứu Vật liệu cấu trúc nano và phân tử thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (INOMAR) là đơn vị đầu tiên được phê duyệt tham gia đề án vào tháng 6/2025, với kinh phí 85 tỷ đồng. Mục tiêu hướng tới là xây dựng trung tâm có năng lực nghiên cứu cơ bản, ứng dụng, đổi mới sáng tạo đạt chuẩn quốc tế trong lĩnh vực vật liệu xốp tiên tiến ứng dụng trong nhiều lĩnh vực.

Hiện Trung tâm INOMAR và Viện Công nghệ Nano (INT) đã hợp nhất thành Viện Công nghệ vật liệu tiên tiến thuộc Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (AMTI). Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đoàn Lê Hoàng Tân, Phó Viện trưởng AMTI, đơn vị vận hành theo mô hình kết nối viện - trường, tạo nền tảng cho các nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực vật liệu mới và công nghệ nano.

Mô hình này dựa trên hai nền tảng là nhân sự kiêm nhiệm và phòng thí nghiệm liên kết, giúp tối ưu hóa nguồn lực toàn hệ thống, đồng thời nâng cao năng lực tạo ra các sản phẩm khoa học có tính đột phá và tầm ảnh hưởng quốc tế. Khác với mô hình tổ chức nghiên cứu khép kín truyền thống, AMTI triển khai mô hình mở, mang tính chia sẻ cao. Các nhà khoa học từ các trường thành viên Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh tham gia hoạt động nghiên cứu của Viện, cùng chia sẻ trách nhiệm chuyên môn, quyền lợi học thuật và hạ tầng nghiên cứu theo nguyên tắc minh bạch, hiệu quả.

Mô hình nhân sự kiêm nhiệm và phòng thí nghiệm liên kết không chỉ thúc đẩy các công trình khoa học có tác động cao, đào tạo đội ngũ nghiên cứu trẻ chất lượng mà còn định vị Viện như một trung tâm mở, hạt nhân phát huy sức mạnh hệ thống. Đây là nền tảng hình thành các nhóm nghiên cứu xuất sắc, hướng tới xây dựng trung tâm xuất sắc trong tương lai.

AMTI phát triển theo hướng hội nhập quốc tế, gắn chặt giữa nghiên cứu khoa học và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Viện duy trì hợp tác với hơn 30 trường đại học và viện nghiên cứu nước ngoài, qua đó hình thành mạng lưới nghiên cứu liên kết toàn cầu trong các lĩnh vực như vật liệu tiên tiến, công nghệ sinh học, bán dẫn và năng lượng mới.

Song song với nghiên cứu, AMTI xác định đào tạo sau đại học là một trụ cột trong phát triển bền vững. Viện triển khai chương trình đào tạo Tiến sĩ chuyên ngành Khoa học Vật liệu với chuẩn đầu ra cao, yêu cầu công bố quốc tế; đồng thời hỗ trợ học phí và nghiên cứu cho nghiên cứu sinh. Qua đó, Viện từng bước xây dựng đội ngũ nghiên cứu viên nòng cốt - yếu tố quyết định đối với sự vận hành bền vững của một trung tâm đạt chuẩn quốc tế trong tương lai.

Tháng 10/2025, Trung tâm Nghiên cứu triển khai, Khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh cũng được phê duyệt tham gia đề án để phát triển thành trung tâm xuất sắc về chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, với kinh phí tài trợ gần 96 tỷ đồng. Trung tâm tập trung vào các lĩnh vực vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, công nghệ cơ khí chính xác - tự động hóa, với định hướng tập trung vào những nghiên cứu có tính ứng dụng cao, phục vụ trực tiếp nhu cầu doanh nghiệp và thị trường.

Theo Tiến sĩ Trịnh Xuân Thắng, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu triển khai, Khu công nghệ cao Thành phố Hồ Chí Minh, đến nay, Trung tâm đã thực hiện 23 đề tài khoa học cấp Nhà nước, bộ và thành phố; hơn 100 đề tài cấp cơ sở; công bố hơn 140 bài báo khoa học trong và ngoài nước; sở hữu hơn 20 bằng sáng chế, tài sản sở hữu trí tuệ; hỗ trợ thương mại hóa hơn 20 sản phẩm công nghệ cao. Trung tâm cũng đẩy mạnh hợp tác quốc tế với nhiều trường đại học và viện nghiên cứu.

Hướng tới phát triển thành trung tâm xuất sắc, đơn vị tập trung phát triển nguồn nhân lực nội tại; đầu tư trang thiết bị cho 4 phòng thí nghiệm; hợp tác với trên 20 chuyên gia, trên 10 công ty và các đơn vị liên quan. Trung tâm tập trung vào các công nghệ MEMS, AIoT, nano, sinh học. Mục tiêu đặt ra trong 5 năm tới trung tâm có 50 bài báo, 30 tài sản sở hữu trí tuệ và hỗ trợ thương mại hóa 15-20 sản phẩm công nghệ cao.