Ngày 9/6, tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam lần thứ II năm 2026, các chuyên gia nhấn mạnh cuộc chuyển mình của các KCN vùng Đông Nam Bộ năm 2026 không chỉ đơn thuần là mở rộng diện tích, mà là cuộc cách mạng về tư duy liên kết và quản trị. Khi các địa phương không còn coi nhau là đối thủ, một "siêu vùng kinh tế" phía Nam đủ sức cạnh tranh với các trung tâm công nghiệp lớn nhất châu Á đang dần lộ diện.

Phân vai để cùng thắng

Trong nhiều thập kỷ, các tỉnh Đông Nam Bộ thường xuyên rơi vào cuộc đua xuống đáy để thu hút FDI bằng mọi giá. Tuy nhiên, tại diễn đàn, TS. Trần Du Lịch khẳng định mô hình này đã lỗi thời. Ông cho rằng, thay vì mỗi địa phương tự đi xúc tiến đầu tư riêng lẻ, vùng Đông Nam Bộ cần một "nhạc trưởng" để thống nhất về thông điệp và chính sách.

Các chuyên gia chia sẻ tại Diễn đàn

"TPHCM không nhất thiết phải cạnh tranh trực tiếp với Đồng Nai hay Tây Ninh để giành giật từng dự án sản xuất thông thường. Ngược lại, mỗi địa phương cần đảm nhận một vị trí khác nhau trong chuỗi giá trị," TS. Trần Du Lịch nhấn mạnh.

Cụ thể, TPHCM đang chuyển mình trở thành "hạt nhân" tập trung vào dòng vốn FDI chất lượng cao, chip bán dẫn, tài chính và đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, các địa phương như Tây Ninh, Đồng Nai với lợi thế về quỹ đất và hạ tầng đang hoàn thiện sẽ là điểm đến lý tưởng cho các phân khúc sản xuất phụ trợ và hạ tầng công nghiệp quy mô lớn.

Dẫn chứng số liệu, ông Trần Việt Hà, Phó Trưởng ban Quản lý các KCX-KCN TPHCM (HEPZA), cho hay hiện nay, các khu chế xuất (KCX), KCN và Khu Công nghệ cao TPHCM tiếp tục đóng vai trò là “thỏi nam châm” thu hút doanh nghiệp trong các lĩnh vực công nghệ cao, công nghiệp chế biến, chế tạo và các ngành có giá trị gia tăng lớn.

Tính đến nay, các KCX, KCN và Khu Công nghệ cao trên địa bàn đã thu hút hơn 5.200 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký trên 75 tỉ USD, trong đó vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chiếm khoảng 56 tỉ USD. Đây không chỉ là khu vực đóng góp lớn cho tăng trưởng kinh tế mà còn tạo động lực phát triển các lĩnh vực liên quan như logistics, tài chính, thương mại và dịch vụ.

Dù bối cảnh kinh tế thế giới và trong nước năm 2026 còn nhiều biến động, các KCX, KCN TPHCM vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực. Trong 5 tháng đầu năm, tổng vốn đầu tư thu hút đạt khoảng 1,95 tỷ USD, tương đương gần 50% kế hoạch cả năm.

Theo quy hoạch, TPHCM có 105 KCX, KCN. Trong đó, khoảng 60 khu đã và đang triển khai đầu tư hạ tầng, thu hút doanh nghiệp, với tổng diện tích khoảng 22.000 ha.

“Trong nền kinh tế thị trường, cạnh tranh là yếu tố tất yếu và đóng vai trò là động lực thúc đẩy tăng trưởng. Tuy nhiên, cách tiếp cận phù hợp hơn có thể xem là "thi đua phát triển", thay vì cạnh tranh thuần túy”, ông Hà nhấn mạnh.

Ông Trần Văn Tươi, Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Tây Ninh, chia sẻ quan điểm: "Sự khác biệt về trình độ phát triển sẽ tạo ra sự bổ trợ. Nếu một dự án không phù hợp với tiêu chuẩn cao của TPHCM, nhà đầu tư vẫn có thể chọn Tây Ninh hoặc Đồng Nai trong cùng một không gian vùng. Đây là cách 'giữ chân' dòng vốn trong nước thay vì để họ chảy sang quốc gia khác".

Câu hỏi lớn nhất đặt ra tại diễn đàn là làm sao để các KCN phía Nam thực sự trở thành nơi "lót ổ" cho các tập đoàn đa quốc gia. Theo các chuyên gia, thời kỳ dùng ưu đãi thuế làm mồi nhử đã qua. Các nhà đầu tư chiến lược hiện nay cần một hệ sinh thái hoàn chỉnh.

TPHCM và các tỉnh lân cận đang tập trung xây dựng những thiết chế hỗ trợ kinh doanh quốc tế như: Trung tâm tài chính, khu thương mại tự do, và các trung tâm giải quyết tranh chấp thương mại chuẩn toàn cầu.

Với quy hoạch 105 KCN và khu chế xuất (KCX), TPHCM hiện chiếm tới 23% GDP cả nước, thu hút hơn 75 tỷ USD vốn đầu tư. Con số này không chỉ là những nhà máy, mà là mạng lưới kết nối giữa logistics, tài chính và sản xuất.

Hóa giải "điểm nghẽn" Logistics và thể chế

Một trong những rào cản lớn nhất khiến các KCN Việt Nam kém cạnh tranh là chi phí logistics quá cao, chiếm tới 16-20% GDP. Ông Phạm Văn Xô, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Xuất nhập khẩu TPHCM, thẳng thắn chỉ ra: "Doanh nghiệp đang mệt mỏi vì mỗi địa phương áp dụng quy trình thủ tục khác nhau. Việc thiếu thống nhất làm gia tăng chi phí thời gian - thứ quý giá nhất trong sản xuất."

Giải pháp được đưa ra là đẩy mạnh hạ tầng chiến lược: các tuyến cao tốc, đường vành đai và đặc biệt là hệ thống cảng thế hệ mới như Cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ hay cụm cảng Cái Mép - Thị Vải.

Bên cạnh đó, đề xuất triển khai mô hình thông quan hàng hóa 24/7 dựa trên trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn được xem là bước ngoặt. Nếu thực hiện được, đây sẽ là "cú hích" giúp các KCN phía Nam vận hành theo nhịp điệu của chuỗi cung ứng toàn cầu, giảm tối đa chi phí lưu kho bãi cho doanh nghiệp.

Tin vui nhất cho các nhà đầu tư tại diễn đàn năm nay đến từ sự thay đổi trong tư duy quản lý. Ông Trần Việt Hà, cho biết từ đầu năm 2026, cơ chế quản lý sẽ chuyển mạnh sang hậu kiểm.

"Nhà đầu tư sẽ được tăng quyền chủ động. Họ chỉ cần đăng ký và cam kết tuân thủ quy định pháp luật là có thể triển khai dự án ngay. Cơ quan quản lý sẽ giám sát trong quá trình hoạt động thay vì bắt doanh nghiệp chờ đợi thủ tục cấp phép rườm rà như trước," ông Hà cho biết.

Mục tiêu cắt giảm trên 30% thời gian giải quyết hồ sơ hành chính là lời cam kết mạnh mẽ để Đông Nam Bộ giữ vững vị thế "đầu tàu" công nghiệp. Với hơn 5.200 dự án đang hoạt động và dòng vốn FDI 56 tỷ USD, các KCN phía Nam đang đứng trước vận hội mới: không chỉ là nơi đặt nhà máy, mà là trung tâm sản xuất thông minh và logistics hàng đầu khu vực.