Nội dung quyết định và đối tượng áp dụng
Quyết định được Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Tài chính Thái Lan Ekniti Nitithanprapas công bố sau phiên họp Nội các lưu động tại tỉnh Udon Thani ngày 3/11/2026. Theo Cục trưởng Cục Thuế TTĐB Pornchai Thiraveja, điều chỉnh lần này áp dụng với xe BEV nhập khẩu (hiện chịu thuế 10%) và xe REEV nhập khẩu (hiện chịu 15%).
Đối tượng chịu mức thuế mới là xe nhập khẩu nguyên chiếc, không sản xuất tại Thái Lan và không sử dụng linh kiện sản xuất trong nước. Xe điện sản xuất tại Thái Lan tiếp tục chịu mức 2 - 10%. Do đó, theo đánh giá của Automotive World, các hãng đã có nhà máy như BYD, Great Wall, MG hay Changan ít bị tác động với các mẫu sản xuất tại chỗ, nhưng vẫn chịu mức thuế mới với các mẫu còn nhập nguyên chiếc.
Dây chuyền lắp ráp tại nhà máy BYD ở Rayong; Ảnh: iMoD Official/Wikimedia Commons (CC BY 3.0)
Nội các đồng thời giao Cục Thuế TTĐB đàm phán với doanh nghiệp, nhà đầu tư để xây dựng mức thuế ưu đãi riêng cho các dự án đầu tư mới. Trước đó, ngày 10/9/2026, Ủy ban Chính sách Xe điện quốc gia (EV Board) đã thông qua về nguyên tắc cấu trúc thuế mới gắn với giá trị mà nhà sản xuất tạo ra tại Thái Lan; đầu tháng 10/2026, Nội các đã ghi nhận đề xuất này với cấu trúc thuế gồm: xe nhập khẩu từ doanh nghiệp không có nhà máy; doanh nghiệp có nhà máy nhưng vẫn nhập một số mẫu xe; xe sản xuất trong nước với mức nội địa hóa vừa phải; và xe sản xuất trong nước với mức nội địa hóa cao, nhất là các linh kiện điện tử quan trọng. Mức thuế cụ thể của từng nhóm chưa được quyết định chính thức. Theo phương án Bộ Tài chính Thái Lan đang trao đổi với Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan (FTI), được The Nation và Pattaya Mail đưa tin, doanh nghiệp có nhà máy và đạt ngưỡng linh kiện nội địa (dự kiến dựa trên tiêu chuẩn “Made in Thailand”) có thể chịu mức 10%, doanh nghiệp có nhà máy nhưng sử dụng linh kiện nội địa chưa đủ chịu khoảng 15–20%, còn xe nhập nguyên chiếc chịu 35%; tiêu chí mới dự kiến áp dụng sau khoảng ba năm để doanh nghiệp chuẩn bị.
Doanh số tăng nhanh, sản lượng trong nước chưa theo kịp
Số liệu của FTI cho thấy 9 tháng đầu năm 2026, doanh số xe du lịch chạy pin (BEV) đạt 161.532 xe, tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ, chiếm 31% tổng doanh số ô tô, trong khi sản lượng BEV trong nước đạt 70.472 xe. Do sản lượng trong nước còn gồm cả xe xuất khẩu, mức chênh lệch này cho thấy hơn một nửa lượng xe BEV bán ra là hàng nhập khẩu. Theo ước tính của Hiệp hội Xe điện Thái Lan (EVAT) được VnExpress dẫn, xe nhập khẩu chiếm khoảng 70% tổng số xe điện bán ra 9 tháng đầu năm 2026.
Doanh số xe du lịch chạy pin (BEV) và sản lượng BEV trong nước của Thái Lan, 9 tháng đầu năm 2026 (xe). Nguồn: FTI
Theo Bộ Thương mại Thái Lan, giá trị nhập khẩu xe điện 9 tháng đầu năm đạt khoảng 2,36 tỷ USD, trong đó 96% từ Trung Quốc. Do xe điện nguyên chiếc từ Trung Quốc được hưởng thuế nhập khẩu 0% theo Hiệp định Thương mại tự do ASEAN – Trung Quốc (ACFTA), thuế TTĐB trở thành công cụ điều tiết chủ yếu. Bộ trưởng Công nghiệp Thái Lan Varawut Silpa-archa cho rằng thuế TTĐB có thể bù lại ưu đãi thuế nhập khẩu, tránh để các hãng có nhà máy tại Thái Lan bị bất lợi so với doanh nghiệp bán xe nhập nguyên chiếc. Theo Automotive World, thị phần các hãng Nhật Bản, vốn tập trung vào xe hybrid và xe động cơ đốt trong, giảm từ 76,7% năm 2024 xuống 69,3% năm 2025 và xuống dưới 60% trong năm 2026 (theo số liệu đăng ký xe). Chính phủ Thái Lan cho biết mục tiêu là bảo vệ chuỗi cung ứng và các nhà đầu tư đã gắn bó lâu dài với ngành ô tô, đồng thời đưa Thái Lan trở thành trung tâm sản xuất và xuất khẩu xe điện của khu vực.
Chuỗi cung ứng linh kiện, phụ tùng của Thái Lan: nền tảng lâu năm đang chuyển đổi
Theo Krungsri Research, ngành công nghiệp phụ tùng ô tô của Thái Lan được Chính phủ hỗ trợ từ năm 1963 và đã hình thành chuỗi cung ứng nhiều tầng quanh các nhà lắp ráp. Theo số liệu của Ủy ban Đầu tư Thái Lan (BOI) được Nexdigm dẫn lại, nước này có khoảng 720 nhà cung ứng cấp 1 và hơn 1.100 nhà cung ứng cấp 2, cấp 3, tập trung chủ yếu ở khu vực miền Trung và miền Đông, đặc biệt là Hành lang kinh tế phía Đông (EEC). Trong khi đó, Viện Ô tô Thái Lan (thuộc Bộ Công nghiệp) thống kê năm 2022 có 525 nhà cung ứng cấp 1 và khoảng 1.760 nhà cung ứng cấp 2 trở xuống; Hiệp hội Các nhà sản xuất phụ tùng ô tô Thái Lan (TAPMA) nêu con số khoảng 1.700 doanh nghiệp cấp 2, cấp 3. Chênh lệch chủ yếu do khác biệt về thời điểm và phạm vi thống kê.
Về cơ cấu, nhóm cấp 1 chủ yếu là doanh nghiệp có vốn nước ngoài hoặc liên doanh, cung ứng hệ thống, mô-đun và cụm linh kiện hoàn chỉnh, trong khi nhóm cấp 2, cấp 3 chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa của Thái Lan, sản xuất các chi tiết như dập, đúc, rèn, gia công cơ khí, nhựa, cao su và vật liệu đầu vào. Thái Lan còn có lợi thế về nguồn cao su tự nhiên, hỗ trợ sản xuất ống, dây đai, gioăng và lốp xe. Về tỷ lệ nội địa hóa, một số nguồn nước ngoài như GTAI (cơ quan xúc tiến ngoại thương Đức) và ASEAN Briefing nêu mức trên 80% với nhiều mẫu xe sản xuất tại Thái Lan
Trong quá trình chuyển sang xe điện, Thái Lan triển khai nhiều hoạt động nhằm đưa các nhà cung ứng hiện hữu vào chuỗi giá trị mới. Theo thông cáo của BOI ngày 3/7/2026, Thái Lan đã thu hút hơn 4,1 tỷ USD (khoảng 137 tỷ baht) cam kết đầu tư vào 198 dự án trên toàn chuỗi xe điện, từ sản xuất xe, pin đến linh kiện và hạ tầng sạc; riêng nhóm linh kiện then chốt như động cơ điện, hệ thống quản lý pin và bộ điều khiển công suất có 49 dự án với 373 triệu USD. BOI cũng tổ chức 18 sự kiện kết nối, tạo hơn 1.200 cặp kết nối kinh doanh với sự tham gia của hơn 800 nhà sản xuất linh kiện Thái Lan, ước tính mang lại hơn 1,79 tỷ USD giá trị mua sắm trong nước, giúp các nhà cung ứng cấp 1, cấp 2 chuyển sang sản xuất linh kiện xe điện. Trước đó, FTI cũng ký thỏa thuận với các hãng xe toàn cầu nhằm hỗ trợ tới 1.700 nhà sản xuất phụ tùng trong nước chuyển sang sản xuất cho xe điện. Theo The Nation, hơn 80% doanh số phụ tùng ô tô tại Thái Lan có thể tiếp tục sử dụng cho xe điện, nguyên trạng hoặc chỉ cần điều chỉnh hạn chế.
Tuy vậy, các nhà sản xuất phụ tùng trong nước đang chịu nhiều áp lực. Ngày 14/5/2026, mười hiệp hội ô tô và phụ tùng Thái Lan, đại diện cho hơn 1.500 doanh nghiệp, gửi Chính phủ tám kiến nghị khẩn cấp, cảnh báo nguy cơ sản xuất trong nước sụt giảm mạnh khi gói EV 3.5 kết thúc vào năm 2027. Các hiệp hội cho rằng một số nhà sản xuất phụ tùng đang mất đơn hàng khi các hãng xe điện mới xây dựng chuỗi cung ứng riêng, đồng thời kiến nghị nâng thuế TTĐB với xe điện nhập nguyên chiếc lên ít nhất 32%, tăng kiểm tra hàm lượng nội địa và truy xuất nguồn gốc đến tối thiểu nhà cung ứng cấp 3.
Một nghiên cứu của Viện Nghiên cứu Kinh tế các nước đang phát triển Nhật Bản (IDE-JETRO) nhận xét nhiều nhà cung ứng cấp 2, cấp 3 truyền thống chưa có sở hữu trí tuệ về các linh kiện chuyên dụng cho xe điện nên có nguy cơ bị loại khỏi chuỗi giá trị mới. Về phía các hãng xe, Changan cho biết đang đưa các nhà cung ứng cấp 1 của Thái Lan vào chuỗi cung ứng. Ngày 22/7/2026, Thai Summit cùng bốn nhà sản xuất phụ tùng cấp 1 lớn lập Hội đồng Ô tô Tương lai Thái Lan (Thailand Future Automotive Board) để đề xuất giải pháp cho ngành. Krungsri Research (bộ phận nghiên cứu của Ngân hàng Krungsri), trong báo cáo tháng 5/2026, dự báo sản lượng phụ tùng ô tô Thái Lan tăng 1,5–2,5% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2028.
Từ EV 3.0 đến EV 3.5: yêu cầu về sản xuất và linh kiện trong nước
Quyết định lần này nối tiếp các gói ưu đãi trước đó. Gói EV 3.0 triển khai từ năm 2022 gắn trợ cấp, giảm thuế với nghĩa vụ sản xuất bù trừ, với thời gian ân hạn: nghĩa vụ này chỉ bắt đầu từ năm 2024 (1 xe sản xuất cho mỗi xe đã nhập) và nâng lên 1,5 xe vào năm 2025. Ngày 4/12/2024, EV Board tiếp tục chấp thuận giãn nghĩa vụ này do doanh số BEV năm 2024 thấp hơn dự kiến. Theo phân tích của Automotive World, điều này khiến các hãng nhập khẩu có khoảng hai năm tiếp cận thị trường với ưu đãi mà chưa phải sản xuất tại chỗ; đến cuối năm 2025, các thương hiệu Trung Quốc chiếm khoảng 89% thị trường xe điện Thái Lan.
Gói EV 3.5 (2024–2027) quy định hãng nhập xe nguyên chiếc hưởng ưu đãi trong giai đoạn 2024–2025 phải sản xuất bù trừ trong nước 2 xe cho mỗi xe đã nhập nếu thực hiện trong năm 2026, hoặc 3 xe nếu thực hiện trong năm 2027. Từ cuối năm 2025, mỗi xe điện sản xuất tại Thái Lan để xuất khẩu được tính bằng 1,5 xe khi xác định nghĩa vụ này. Từ ngày 1/1/2026, các hãng còn phải đáp ứng yêu cầu sử dụng linh kiện xe điện sản xuất trong nước, theo một trong ba phương án: dùng cell pin sản xuất trong nước; sản xuất mô-đun pin cùng bộ điều khiển công suất (PCU) và một trong năm linh kiện chủ chốt sản xuất trong nước; hoặc lắp ráp bộ pin cùng PCU và hai trong năm linh kiện chủ chốt. Đối với xe hybrid, các nhà sản xuất sẽ phải sử dụng một số linh kiện chủ chốt do BOI quy định sản xuất trong nước từ năm 2028, gồm bộ biến tần tích hợp, động cơ kéo và bộ giảm tốc.
Theo Automotive World, đến quý II/2026, tám hãng Trung Quốc đã đặt nhà máy tại Thái Lan và phần lớn đã đi vào sản xuất, đưa nước này trở thành điểm đến lớn thứ ba thế giới về giá trị đầu tư sản xuất xe của các hãng Trung Quốc và lớn nhất về số lượng nhà máy.
Dây chuyền lắp ráp xe điện Ora 5 tại nhà máy GWM ở Thái Lan. Ảnh: Thairath
Phản ứng thị trường và các điểm cần theo dõi
Theo ước tính của một lãnh đạo hãng xe Trung Quốc, giá bán một số mẫu xe điện nhập khẩu có thể tăng tới 10% sau khi thuế mới có hiệu lực; mức điều chỉnh giá bán lẻ được cho là sẽ không tương xứng với mức tăng 25 điểm phần trăm của thuế suất. Một số hãng Trung Quốc đã có nhà máy tại Thái Lan bày tỏ ủng hộ mức thuế mới (theo Bangkok Biznews, được The Nation dẫn lại). Chuyên gia Trung tâm Nghiên cứu Kasikorn cho rằng nhu cầu tiêu dùng có thể chưa tăng nhanh do kinh tế còn yếu; thuế cao hơn có thể thay đổi tương quan giá giữa xe nhập và xe trong nước nhưng chưa chắc tạo thêm nhu cầu.
Các nội dung chi tiết như mức thuế ưu đãi cho từng nhóm đầu tư, cách xác định hạn ngạch nhập khẩu (cho phép giữ mức thuế cũ với một lượng xe nhập nhất định) đối với các hãng có nhà máy tại Thái Lan và quy định chuyển tiếp vẫn đang được hoàn thiện. Mức độ đóng góp thực tế của các nhà máy vào sản lượng, việc làm và nhà cung ứng trong nước sẽ phụ thuộc vào kế hoạch đầu tư của từng hãng.
Nhận định chung
Diễn biến tại Thái Lan cho thấy trong quá trình chuyển đổi sang xe điện, sản xuất trong nước, linh kiện, phụ tùng và các mắt xích của chuỗi giá trị đang được đặt vào trung tâm của chính sách công nghiệp của Thái Lan. Chính sách gắn việc phát triển thị trường với năng lực sản xuất và cung ứng tại chỗ, đồng thời yêu cầu doanh nghiệp, kể cả các nhà cung ứng cấp 2, cấp 3, tiếp tục nâng cao năng lực để tham gia chuỗi. Kết quả thực tế sẽ phụ thuộc vào các quy định chi tiết và quyết định đầu tư của các nhà sản xuất trong thời gian tới.
Nhi Lê
(Còn tiếp)