Những động lực giúp dệt may giữ nhịp xuất khẩu

Tham luận tại Hội thảo “Thị trường dệt may 2026-2027 và Vật liệu dệt may bền vững”, trong khuôn khổ Triển lãm Quốc tế Ngành Công nghiệp Dệt và May - Thiết bị, Nguyên phụ liệu và Vải năm 2026 diễn ra ngày 21/10, TS. Hoàng Mạnh Cầm - Chánh Văn phòng HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam thông tin, 9 tháng năm 2026, ngành dệt may đạt khoảng 37,3 tỷ USD kim ngạch xuất khẩu, tăng khoảng 3% so với cùng kỳ.

“Kết quả này cho thấy khả năng duy trì đơn hàng của doanh nghiệp trong bối cảnh thị trường thế giới biến động, đặc biệt là những thay đổi liên tiếp trong chính sách thuế của Mỹ - thị trường tiêu thụ chủ lực của dệt may Việt Nam”, TS. Hoàng Mạnh Cầm nhận định.

Một trong những yếu tố hỗ trợ xuất khẩu là việc Mỹ áp dụng mức thuế 10% theo Điều 122, Đạo luật Thương mại năm 1974 đối với nhiều quốc gia xuất khẩu, trong đó có Việt Nam từ ngày 24/2 - 23/7/2026. Mặt bằng thuế tương đồng trong khoảng năm tháng giúp hàng dệt may Việt Nam duy trì khả năng cạnh tranh, tạo điều kiện để doanh nghiệp đẩy mạnh xuất khẩu.

Cùng với đó, việc Mỹ hoàn thuế đối ứng cho các nhà nhập khẩu góp phần cải thiện khả năng tài chính của đối tác. Dù khoản hoàn thuế không trực tiếp chuyển đến doanh nghiệp Việt Nam, nguồn tiền này giúp các nhà nhập khẩu Mỹ có thêm điều kiện tiếp tục đặt hàng.

Tâm lý lo ngại thuế quan thay đổi cũng khiến nhiều nhà nhập khẩu đẩy sớm đơn hàng trước ngày 24/7 - thời điểm mức thuế theo Điều 122 hết hạn. Đây là lực đẩy đáng kể đối với xuất khẩu trong một giai đoạn nhất định.

Ở thị trường Trung Quốc, nhu cầu nhập khẩu sợi tăng mạnh tạo thêm cơ hội cho doanh nghiệp Việt Nam. Trong khi đó, mặt bằng giá nguyên liệu tương đối thấp trong quý I/2026 giúp một số doanh nghiệp chủ động nhập bông, sợi trước khi giá tăng do xung đột tại Trung Đông. Các yếu tố hỗ trợ tiêu dùng tại Mỹ cũng được kỳ vọng góp phần cải thiện nhu cầu mua sắm hàng may mặc.

TS. Hoàng Mạnh Cầm cũng đưa ra thông tin, khảo sát của Hiệp hội Thời trang Mỹ đối với các nhà mua hàng lớn cho thấy khoảng 60% doanh nghiệp tham gia đang tìm nguồn cung hoặc đặt hơn 10% đơn hàng từ Việt Nam, tỷ lệ cao hơn Trung Quốc và Bangladesh. Điều này phản ánh mức độ tin cậy của đối tác đối với năng lực cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam.

Năm 2027 nhiều sức ép từ thị trường và chi phí trong nước

Triển vọng xuất khẩu dệt may trong những tháng cuối năm 2026 và năm 2027 sẽ phụ thuộc vào sức mua tại các thị trường lớn, chính sách thương mại và khả năng kiểm soát chi phí sản xuất.

Theo các dự báo quốc tế được TS. Hoàng Mạnh Cầm dẫn tại hội thảo, tăng trưởng thương mại hàng hóa toàn cầu năm 2026 được ước tính khoảng 4,1%, nhưng phần đáng kể đến từ máy tính, chip và các sản phẩm phục vụ trí tuệ nhân tạo, thay vì hàng tiêu dùng cơ bản như quần áo, giày dép.

Đáng chú ý, nhập khẩu hàng hóa tại Bắc Mỹ năm 2027 dự kiến tăng khoảng 2,7%, còn châu Âu tăng 1,4%, cả hai mức đều đã được điều chỉnh giảm so với dự báo trước đó. Với dệt may, đây là tín hiệu cho thấy dư địa tăng đơn hàng có thể hạn chế, ngay cả khi kinh tế thế giới tiếp tục tăng trưởng.

Rủi ro còn đến từ xung đột tại Trung Đông và những điểm nghẽn trong vận tải biển. Cơ quan an ninh năng lượng Mỹ dự báo giá dầu Brent bình quân năm 2027 ở mức 84 USD/thùng, cao hơn đáng kể so với dự báo trước đó. Giá năng lượng tăng, tàu phải chuyển hướng hoặc nguy cơ gián đoạn vận tải có thể đồng thời đẩy chi phí logistics lên cao và kéo dài thời gian giao hàng. Với doanh nghiệp dệt may, điều này không chỉ ảnh hưởng chi phí đầu vào mà còn làm tăng rủi ro thực hiện đúng tiến độ đơn hàng.

Đặc biệt, thuế quan và cạnh tranh có thể làm thay đổi dòng đơn hàng, theo phân tích của TS. Hoàng Mạnh Cầm, mức thuế áp dụng với hàng hóa Việt Nam tại Mỹ hiện là 12,5%, cao hơn mức 10% của một số đối thủ như Bangladesh, Campuchia, Ấn Độ, Indonesia và Malaysia.

Sức ép cạnh tranh còn đến từ tiến trình hội nhập của các đối thủ. Ấn Độ đã đưa hiệp định thương mại tự do (FTA) với Anh vào thực thi từ ngày 15/7 và dự kiến triển khai FTA với EU trong nửa đầu năm 2027. Nếu các cam kết giảm thuế tạo thuận lợi hơn cho hàng dệt may Ấn Độ, doanh nghiệp Việt Nam sẽ phải cạnh tranh quyết liệt hơn về giá và khả năng tiếp cận thị trường.

Trong khi đó, tình trạng dư thừa công suất tại Trung Quốc có thể khiến hàng hóa giá rẻ tiếp tục được đẩy ra các thị trường quốc tế, gây sức ép lên giá bán và thị phần của doanh nghiệp Việt Nam. Cạnh tranh gia tăng cũng có thể thúc đẩy các nền kinh tế nhập khẩu áp dụng thêm biện pháp bảo hộ.

Bên cạnh những yếu tố bên ngoài, doanh nghiệp dệt may còn phải đối mặt với nguy cơ tăng chi phí trong nước vào năm 2027, gồm tiền lương, lãi suất và giá điện.

Đề xuất tăng lương tối thiểu vùng khoảng 7,8% từ ngày 1/1/2027 vẫn đang chờ phê duyệt. Nếu được thông qua, chi phí lao động của doanh nghiệp sẽ tăng thêm. Với ngành sử dụng nhiều lao động như dệt may, bài toán không chỉ là trả lương cao hơn mà còn phải duy trì năng suất đủ để bảo đảm giá thành cạnh tranh trong các đơn hàng xuất khẩu.

Áp lực vốn cũng đáng lưu ý khi mặt bằng lãi suất cho vay đã tăng so với cùng kỳ năm trước, trong khi nhu cầu vốn cho các công trình trọng điểm và dự án hạ tầng được dự báo tiếp tục lớn. Cạnh tranh về vốn và lao động giữa các lĩnh vực có thể khiến doanh nghiệp dệt may gặp khó hơn trong tiếp cận tín dụng, tuyển dụng và giữ chân người lao động.

Ngoài ra, những khó khăn về cung cấp điện giai đoạn 2027 - 2030, cùng nhu cầu điện gia tăng từ các trung tâm dữ liệu, sản xuất bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và giao thông điện hóa, có thể gây sức ép lên nguồn cung. Giá nhiên liệu nhập khẩu diễn biến khó lường theo hướng tăng có thể tác động đến chi phí vận hành của doanh nghiệp.

Kết quả xuất khẩu 9 tháng năm 2026 cho thấy dệt may Việt Nam vẫn duy trì được sức cạnh tranh giữa những biến động của thị trường. Tuy nhiên, các yếu tố hỗ trợ mang tính thời điểm khó có thể lặp lại đầy đủ trong năm 2027. Khi sức mua tại các thị trường lớn tăng chậm, chênh lệch thuế quan và chi phí sản xuất tiếp tục gây sức ép, việc giữ đơn hàng sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào uy tín nguồn cung, năng lực tổ chức sản xuất và khả năng kiểm soát giá thành. Đây sẽ là những yếu tố quyết định khả năng duy trì tăng trưởng của ngành trong giai đoạn tới.

Năm 2026 dù gặp nhiều thách thức, ngành dệt may Việt Nam đang chắt chiu cơ hội, nỗ lực đạt mục tiêu xuất khẩu 48 tỷ USD.