Từ câu chuyện môi trường đến bài toán phát triển quốc gia

Trong bối cảnh thế giới đang phải đối mặt với biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và những bất ổn địa chính trị ngày càng phức tạp, vấn đề năng lượng không còn đơn thuần là câu chuyện cung ứng điện hay nhiên liệu phục vụ sản xuất. Năng lượng đã trở thành một yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, an ninh quốc gia và chất lượng tăng trưởng.

Bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về xây dựng nền văn minh sinh thái đã nhấn mạnh yêu cầu thay đổi tư duy phát triển, đặt môi trường ngang hàng với các mục tiêu kinh tế và xã hội, hướng tới mô hình tăng trưởng xanh, bền vững và có trách nhiệm với các thế hệ tương lai.

Đằng sau thông điệp đó là một yêu cầu rất cụ thể: phải sử dụng hiệu quả hơn mọi nguồn lực phát triển, trong đó có năng lượng.

Nhu cầu điện của Việt Nam được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. (Ảnh minh họa)

Trong nhiều năm qua, tăng trưởng kinh tế của Việt Nam chủ yếu dựa vào mở rộng đầu tư, gia tăng quy mô sản xuất và tiêu thụ năng lượng. Tuy nhiên, khi nền kinh tế bước vào giai đoạn phát triển mới với mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, mô hình này đang bộc lộ những giới hạn ngày càng rõ nét.

Nhu cầu điện của Việt Nam được dự báo tiếp tục tăng mạnh trong những năm tới. Nếu tăng trưởng kinh tế đạt mức hai con số như định hướng phát triển mới, áp lực bảo đảm nguồn cung năng lượng sẽ còn lớn hơn rất nhiều. Trong khi đó, các nguồn năng lượng sơ cấp trong nước ngày càng khó khai thác, chi phí đầu tư cho các dự án điện mới ngày càng lớn và các cam kết giảm phát thải khí nhà kính đang đặt ra những yêu cầu khắt khe hơn.

Điều đó đồng nghĩa với việc Việt Nam không thể chỉ giải quyết bài toán năng lượng bằng cách liên tục xây thêm nhà máy điện. Một hướng đi quan trọng hơn là nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trên toàn nền kinh tế.

“Nguồn năng lượng mới” nằm trong chính sự tiết kiệm

Nhiều chuyên gia năng lượng trên thế giới từng nhận định rằng nguồn năng lượng rẻ nhất chính là phần năng lượng được tiết kiệm.

Thực tế cho thấy, chỉ cần nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong công nghiệp, giao thông, xây dựng và sinh hoạt, một quốc gia có thể giảm đáng kể nhu cầu đầu tư nguồn điện mới, đồng thời cắt giảm lượng nhiên liệu nhập khẩu và phát thải khí nhà kính.

Đối với Việt Nam, dư địa tiết kiệm năng lượng vẫn còn rất lớn.

Không ít doanh nghiệp đang sử dụng công nghệ lạc hậu, tiêu hao nhiều điện năng hơn mức trung bình của khu vực. Nhiều tòa nhà, cơ sở sản xuất và hệ thống hạ tầng vẫn còn lãng phí điện năng trong vận hành. Trong sinh hoạt hàng ngày, thói quen sử dụng điện thiếu hiệu quả vẫn diễn ra phổ biến.

Nếu mỗi doanh nghiệp giảm được vài phần trăm mức tiêu hao năng lượng cho một đơn vị sản phẩm, nếu mỗi hộ gia đình tiết kiệm được một phần nhỏ lượng điện tiêu thụ hằng tháng, tổng giá trị tiết kiệm được cho nền kinh tế sẽ là con số rất lớn.

Theo nghĩa đó, sử dụng năng lượng hiệu quả không phải là sự cắt giảm hay hy sinh nhu cầu phát triển. Ngược lại, đây chính là một hình thức tạo ra “nguồn năng lượng mới” thông qua việc giảm lãng phí.

Thông điệp này hoàn toàn phù hợp với quan điểm mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh: tăng trưởng phải gắn với hiệu quả sử dụng nguồn lực, tránh lãng phí và hướng tới chất lượng phát triển bền vững.

Sử dụng năng lượng hiệu quả - Chìa khóa để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số

Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phát triển nhanh hơn để hiện thực hóa khát vọng trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào giữa thế kỷ XXI.

Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh không đồng nghĩa với tăng trưởng bằng mọi giá.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy những nền kinh tế thành công nhất thường không phải là những quốc gia tiêu thụ nhiều năng lượng nhất, mà là những quốc gia tạo ra nhiều giá trị nhất trên mỗi đơn vị năng lượng sử dụng.

Nhật Bản, Hàn Quốc hay nhiều quốc gia châu Âu đã chứng minh rằng hiệu quả sử dụng năng lượng chính là một trong những động lực quan trọng để nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh.

Đối với Việt Nam, bài toán này càng trở nên cấp thiết khi nhu cầu điện ngày càng tăng nhanh trong khi nguồn lực đầu tư có hạn.

Nếu không nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, áp lực đầu tư nguồn điện, lưới điện và nhập khẩu nhiên liệu sẽ ngày càng lớn. Ngược lại, nếu sử dụng năng lượng hiệu quả hơn, nền kinh tế sẽ có thêm dư địa để phát triển mà không phải đánh đổi bằng chi phí quá lớn cho hạ tầng năng lượng.

Nói cách khác, tiết kiệm năng lượng hôm nay chính là tạo thêm không gian cho tăng trưởng ngày mai.

Thông điệp về sử dụng năng lượng hiệu quả còn mang ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh chuyển đổi xanh đang trở thành xu thế toàn cầu.

Ngày càng nhiều thị trường xuất khẩu lớn áp dụng các tiêu chuẩn nghiêm ngặt về phát thải carbon và phát triển bền vững. Các tập đoàn đa quốc gia khi lựa chọn đối tác cũng ngày càng quan tâm tới mức độ sử dụng năng lượng sạch và hiệu quả trong chuỗi sản xuất.

Các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp năng lượng phải đi đầu trong đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, giảm tổn thất năng lượng... (Ảnh minh họa)

Điều đó có nghĩa rằng năng lượng không còn chỉ là chi phí đầu vào mà đang trở thành một yếu tố cạnh tranh. Doanh nghiệp nào sử dụng ít năng lượng hơn để tạo ra cùng một giá trị sản phẩm sẽ có lợi thế lớn hơn về chi phí, môi trường và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế.

Đây cũng là lý do nhiều tập đoàn trên thế giới đang đầu tư mạnh vào công nghệ tiết kiệm năng lượng, chuyển đổi số và các giải pháp quản trị năng lượng thông minh.

Đối với Việt Nam, đây không chỉ là yêu cầu hội nhập mà còn là cơ hội để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng hiện đại hơn.

Để hiện thực hóa thông điệp mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra, các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp năng lượng phải đi đầu trong đổi mới công nghệ, chuyển đổi số, giảm tổn thất năng lượng và phát triển các giải pháp quản lý năng lượng thông minh.

Đồng thời, cần thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong toàn ngành năng lượng - một định hướng cũng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhiều lần nhấn mạnh trong chiến lược phát triển đất nước giai đoạn mới.

Một thông điệp về tương lai phát triển của đất nước

Nhìn rộng hơn, thông điệp sử dụng năng lượng hiệu quả không chỉ là câu chuyện của ngành điện hay ngành năng lượng. Đó là câu chuyện về cách Việt Nam lựa chọn con đường phát triển trong những thập niên tới.

Một nền kinh tế hiện đại không được đo bằng lượng tài nguyên khai thác hay lượng năng lượng tiêu thụ, mà bằng khả năng tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một nguồn lực.

Thông điệp từ bài viết của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi môi trường. Đó là lời kêu gọi chuyển từ tư duy phát triển theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu; từ tăng trưởng dựa vào khai thác nguồn lực sang tăng trưởng dựa trên hiệu quả, đổi mới sáng tạo và năng suất.

Trong hành trình hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045, sử dụng năng lượng hiệu quả không còn là một lựa chọn. Đó là một yêu cầu bắt buộc, một động lực tăng trưởng mới và cũng là thước đo cho chất lượng phát triển của nền kinh tế Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.