Châu Á tiêu thụ khoảng 80% lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz. (Ảnh: AFP)
Châu Á tiêu thụ khoảng 80% lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz hiện đang bị phong tỏa, và căng thẳng trên thị trường ngoại hối là một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy giá nhiên liệu tăng đang bắt đầu gây tổn hại đến tăng trưởng.
Các chính phủ đang ở trong tình thế khó khăn. Con đường duy trì tăng trưởng trở nên mong manh vì đồng nội tệ mất giá có thể làm lung lay niềm tin và đẩy lạm phát tăng cao, nhưng nếu hỗ trợ tỷ giá bằng cách nâng lãi suất thì người tiêu dùng và động lực tăng trưởng kinh tế sẽ tiếp tục chịu thêm cú sốc ngoài giá nhiên liệu.
Ấn Độ đã kêu gọi người dân hạn chế du lịch nước ngoài và tránh mua vàng nhằm bảo vệ đồng rupee - một trong những đồng tiền mất giá mạnh nhất thế giới kể từ khi chiến sự Trung Đông làm giảm nguồn cung dầu thô.
Một nguồn tin chính phủ nói với Reuters rằng Thủ tướng Narendra Modi thậm chí đã cắt giảm đoàn xe hộ tống của mình để tiết kiệm nhiên liệu, trong khi giới ngân hàng cho rằng ngân hàng trung ương đang chi khoảng 1 tỷ USD mỗi ngày để hỗ trợ đồng nội tệ đang suy yếu, hiện giao dịch ở mức thấp kỷ lục.
Indonesia hôm qua bất ngờ tăng lãi suất thêm 50 điểm cơ bản nhằm hỗ trợ đồng rupiah, vốn cũng đang ở mức thấp kỷ lục so với USD, đồng thời siết quyền kiểm soát xuất khẩu hàng hóa để bảo đảm nguồn thu được giữ lại trong nước và bằng nội tệ, theo nguồn tin chính phủ và bốn nguồn tin ngân hàng yêu cầu giấu tên vì không được phép phát biểu công khai.
Ngân hàng trung ương Philippines cũng đã tăng lãi suất, và xuất hiện đồn đoán rằng lạm phát tăng vọt có thể buộc cơ quan này nâng lãi suất ngoài lịch họp trước kỳ họp tiếp theo trong một tháng tới.
“Cần tăng lãi suất bao nhiêu mới thực sự đủ sức hút dòng vốn quay lại? Câu trả lời có thể là rất nhiều”, ông Navin Saigal, Giám đốc thu nhập cố định toàn cầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại BlackRock, nhận định. “Ở chiều ngược lại, những đợt tăng lãi suất đó sẽ ảnh hưởng ra sao tới nền kinh tế nội địa? Và câu trả lời là có thể rất lớn”, ông nói.
Ấn Độ, Indonesia và Philippines đặc biệt dễ tổn thương vì vừa là nước nhập khẩu dầu, vừa chịu áp lực dòng vốn rút ra khi nhà đầu tư chuyển tiền sang nơi khác.
Sự thay đổi đột ngột trong kỳ vọng lãi suất của Mỹ - với khả năng Fed tăng lãi suất trong năm nay - càng làm áp lực gia tăng, đẩy đồng rupiah xuống 17.700 đổi 1 USD, đồng rupee tiến sát mốc 97 đổi 1 USD và peso gần 62 đổi 1 USD.
Thị trường gia tăng sức ép
Nỗi lo ngày càng lớn về dòng tiền đang khiến môi trường tài chính trở nên căng thẳng.
Tại Indonesia, đồng rupiah đã mất giá 12% so với USD dưới thời Tổng thống Prabowo Subianto, người theo đuổi chính sách can thiệp mạnh của nhà nước nhưng không được giới đầu tư ủng hộ - khiến dự trữ ngoại hối giảm xuống mức thấp nhất trong hai năm.
Đồng rupiah tiếp tục giảm chỉ một ngày sau khi Indonesia tăng lãi suất, còn thị trường chứng khoán lao dốc khi động thái tập trung hóa xuất khẩu làm gia tăng lo ngại của nhà đầu tư, vốn đã khiến Indonesia đối mặt nguy cơ bị hạ xếp hạng tín nhiệm.
“Điều đó sẽ không khuyến khích người ta đầu tư. Nó giống cách tiếp cận can thiệp của nhà nước”, ông Charlie Robertson, Kinh tế trưởng toàn cầu và Trưởng bộ phận chiến lược vĩ mô tại FIM Partners ở London, nói. “Liệu đây có phải một chính phủ nghĩ rằng mình hiểu thị trường hơn thị trường? Những gì diễn ra trong sáu tháng qua cho thấy là không. Có quá nhiều thứ đang đi sai hướng”, ông Robertson nhận định.
S&P Global Ratings cảnh báo kế hoạch kiểm soát tập trung hoạt động xuất khẩu hàng hóa của Indonesia có thể gây tổn hại cho xuất khẩu, làm giảm nguồn thu ngân sách và suy yếu cán cân thanh toán.
Tại Ấn Độ, việc ngân hàng trung ương sử dụng thị trường USD kỳ hạn cũng bị soi xét khi các cam kết USD kỳ hạn ngắn đã vượt 100 tỷ USD, làm giảm mức độ an toàn mà khối dự trữ ngoại hối tổng cộng 700 tỷ USD mang lại. “Một khi dự trữ ngoại hối trở thành tâm điểm thị trường, yếu tố hình ảnh sẽ rất quan trọng”, ông Vivek Rajpal, chiến lược gia vĩ mô châu Á tại JB Drax Honore, nói. “Khả năng can thiệp mạnh để chống lại áp lực tiếp theo đang ngày càng hạn chế. Ngân hàng trung ương Philippines và Indonesia đều đã bước vào chu kỳ tăng lãi suất, và Ấn Độ có khả năng sẽ theo sau”, ông lưu ý.
Bloomberg hôm nay đưa tin Ấn Độ đang xem xét mọi lựa chọn để ổn định đồng rupee, bao gồm cả khả năng tăng lãi suất, dẫn lời các nguồn thạo tin.
Ấn Độ, Indonesia và Philippines vẫn còn dư địa để nâng lãi suất và đủ khả năng sử dụng dự trữ ngoại hối nhằm ngăn biến động tiền tệ vượt tầm kiểm soát.
Tuy nhiên, ngay cả khi một thỏa thuận hòa bình giúp mở lại eo biển Hormuz cho hoạt động vận tải, giới đầu tư cũng khó quay trở lại nhanh chóng hoặc giảm áp lực lên đồng rupee, rupiah và peso. “Indonesia đòi hỏi một mức bù rủi ro phức tạp”, ông Brian Jacobsen, chiến lược gia kinh tế trưởng tại Annex Wealth Management ở Brookfield, Wisconsin, nhận định. “Các quy định có thể thay đổi rất nhanh. Đó là cái giá rất đắt khi kinh doanh”.